Του Λευτέρη Νικολάου*
Ζούμε σε μια περίοδο οξυνόμενων ανταγωνισμών μεταξύ ισχυρών καπιταλιστικών κρατών και ιμπεριαλιστικών αξόνων. Έχουμε εκτιμήσει ότι η σημερινή κατάσταση προσιδιάζει στην περίοδο του Μεσοπολέμου, καθώς «για πρώτη φορά μετά τον Β' Παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό Πόλεμο βρισκόμαστε τόσο κοντά σε έναν Γ' Παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό Πόλεμο».
Η εντατική προετοιμασία των ανταγωνιζόμενων πόλων οξύνεται, και η αναμέτρηση αυτή εκδηλώνεται με μεγάλη ένταση στους στρατιωτικούς εξοπλισμούς και τις πολιτικές συμμαχίες, στις σπάνιες γαίες και τις κρίσιμες πρώτες ύλες, στην τεχνολογική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Τα πεδία της Τεχνητής Νοημοσύνης, των νέων τεχνολογιών, αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τη διεξαγωγή του ιμπεριαλιστικού πολέμου σε όλα τα ανοιχτά μέτωπα, όπως η Ουκρανία, η Μέση Ανατολή κ.ά. Γι' αυτό και οι ανταγωνισμοί σε αυτά τα πεδία μεταξύ ΗΠΑ - Κίνας για την πρωτοκαθεδρία στην καπιταλιστική αγορά, αλλά και της ΕΕ με ΗΠΑ και Κίνα προκειμένου να μη χάσει έδαφος από αυτές, είναι ιδιαίτερα σκληροί.
Το τελευταίο διάστημα μάλιστα εντείνεται η αντιπαράθεση μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ, καθώς στην προηγούμενη φάση είχε μπει πρώτα φρένο στη διείσδυση κινεζικών ομίλων στην αγορά των υψηλών τεχνολογιών, στην ανάπτυξη των δικτύων νέας τεχνολογίας (π.χ. «Huawei»). Σήμερα, με τη γραμμή της ΕΕ «υποστηρίξετε ευρωπαϊκά προϊόντα» στο πλαίσιο της «στρατηγικής αυτονομίας», «σπάνε» συμφωνίες κρατών - μελών της ΕΕ με τεχνολογικούς ομίλους με έδρα τις ΗΠΑ, πριμοδοτούνται όμιλοι με έδρα την ΕΕ.
Τέτοια χαρακτηριστικά έχει και η επιτάχυνση της προσπάθειας αυτοτελούς παρέμβασης της ΕΕ στον τομέα των ηλεκτρονικών πλατφορμών, συναλλαγών και κρυπτονομισμάτων - μια αγορά όπου κυριαρχούν τα συμφέροντα των ΗΠΑ - μέσω του «ψηφιακού ευρώ», που αναμένεται να υλοποιηθεί εντός του 2027.
Ο κλιμακούμενος ανταγωνισμός ΕΕ - ΗΠΑ μεταξύ άλλων αναδεικνύει και τον χαρακτήρα του ΝΑΤΟ ως ιμπεριαλιστικής λυκοσυμμαχίας. Εξάλλου, δεν έχει περάσει πολύς καιρός που ήρθε στη δημοσιότητα διαρροή ονομάτων, δεδομένων και ευαίσθητων αρχείων Ολλανδών κρατικών υπαλλήλων προς τις ΗΠΑ από τη Microsoft.1 Ούτε περνά «στα ψιλά» η αντικατάσταση, στους Η/Υ σε Κομισιόν, Ευρωκοινοβούλιο και Συμβούλιο, του «ψαχτηριού» Google με εκείνο της γαλλικής «Quant». Ούτε το καραμπινάτο σκάνδαλο υποκλοπής πριν αρκετά χρόνια με θύμα την κυβέρνηση του Βελγίου, με εμπλοκή των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών2...
Για λόγους «εθνικής ασφάλειας», επίσης, μια σειρά κράτη - μέλη όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ολλανδία και άλλα, για μέρος ή για ολόκληρη την υποδομή τους εγκαταλείπουν λογισμικά που χρησιμοποιούσαν για χρόνια (των «Microsoft», «Apple», «Google» κ.ο.κ.) και εξετάζουν άλλες λύσεις, από ομίλους ή «μη κερδοσκοπικά ιδρύματα» με έδρα την ΕΕ.
Σε κάθε περίπτωση, επειδή όπως λέει σοφά ο λαός «τον λύκο δεν τον πιάνεις φίλο», αυτοί οι ανταγωνισμοί γίνονται ώστε οι «μεν» να κερδοφορούν περισσότερο από τους «δε» σε βάρος της εργατικής τάξης και του λαού, των δικαιωμάτων και των δεδομένων μας, που όλοι μαζί τα εκμεταλλεύονται και τσαλαπατούν.
Θωρακίζουν τους μεγάλους ομίλους
Αυτούς ακριβώς τους στόχους του ευρωενωσιακού κεφαλαίου υλοποιούν οι σχετικοί νόμοι της ΕΕ που παρουσιάζουμε παρακάτω σε σύντομη επισκόπηση.1. Επικύρωση της συλλογής, αποθήκευσης, επεξεργασίας και εμπορίας προσωπικών δεδομένων από τους ίδιους τους χρήστες.
Αυτό είναι στην πράξη ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων (GDPR). Ο νόμος που δήθεν θα έδινε «στους πολίτες τον έλεγχο των δεδομένων τους» ουσιαστικά αποκλείει τον χρήστη από την πρόσβαση στο περιεχόμενο αν δεν «κλικάρει» το «έλαβα γνώση». Ο Κανονισμός αυτός προχώρησε ακόμη ένα βήμα, υπερασπίζοντας ότι οι όμιλοι έχουν «έννομο συμφέρον» που τους επιτρέπει τη χρήση προσωπικών δεδομένων ακόμα και χωρίς συγκατάθεση, εφόσον αυτή «τεκμηριώνεται». Μάλιστα ο περιβόητος Κανονισμός δεν απέτρεψε το να γίνουν τα προσωπικά στοιχεία επικοινωνίας χιλιάδων Ελλήνων του εξωτερικού «φέιγ βολάν» από την ευρωβουλευτή της ΝΔ Ασημακοπούλου και άλλα κομματικά στελέχη, οι οποίοι και καταδικάστηκαν.
2. Συλλογή και επεξεργασία βιομετρικών, ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων από τους ομίλους.
Με τον Νόμο για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ Αct) η ΕΕ μεταξύ άλλων ισχυρίστηκε ότι θα απαγορεύσει τη συλλογή των παραπάνω στοιχείων από συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), όπως και τη χρήση τους για την «εκπαίδευση» των μοντέλων.
Γι' αυτό εφάρμοσε δήθεν σύστημα αξιολόγησης και επιβολή «προστίμων συμμόρφωσης». Στην πράξη, οι κολοσσοί του κλάδου που μπορούν να ανταποκριθούν στο κόστος συμμόρφωσης και στο κόστος των προστίμων της παράβασής της δρουν ασύδοτα, ενώ ταυτόχρονα εμποδίζονται οι ανταγωνιστές τους, ιδιαίτερα εκείνοι που διαθέτουν τα προϊόντα τους χωρίς κόστος (π.χ. πλατφόρμες «ελεύθερου και ανοιχτού κώδικα λογισμικών»). Ταυτόχρονα υιοθέτησε εξαιρέσεις, στο όνομα της εθνικής ασφάλειας, δίνοντας τη δυνατότητα στις κρατικές υπηρεσίες να χρησιμοποιούν τα συστήματα ΤΝ για γενικευμένη βιομετρική παρακολούθηση και κατασκοπεία.
3. Μαζική και γενικευμένη παρακολούθηση των πάντων.
Στο όνομα ενός «ασφαλέστερου ψηφιακού κόσμου», με τον Νόμο για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) η ΕΕ δήθεν «υποχρέωσε» τις πλατφόρμες να ελέγχουν το παράνομο περιεχόμενο και την παραπληροφόρηση. Στην πράξη έβαλε «τον λύκο να φυλάει τα πρόβατα»: Θέσπισε μια δομή λογοκρισίας η οποία δόθηκε προς διαχείριση στα μονοπώλια του κλάδου, «υποχρεώνοντάς τα» να αξιολογούν και να μετριάζουν τους «συστημικούς κινδύνους». Ετσι, οι πλατφόρμες ανέπτυξαν επεμβατικά αυτοματοποιημένα εργαλεία για τη διαρκή σάρωση περιεχομένου που ανεβάζουν οι χρήστες. Πρόκειται για επιχείρηση μαζικής και γενικευμένης παρακολούθησης, από την οποία δεν εξαιρείται κανείς!
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι ενώ κλιμακωνόταν η γενοκτονία του Ισραήλ σε βάρος του Παλαιστινιακού λαού κάθε περιεχόμενο υποστήριξης της Παλαιστίνης μπλοκαριζόταν, και την ίδια στιγμή κατακλύζονταν οι πλατφόρμες από διαφημίσεις υπέρ του κράτους - κατακτητή Ισραήλ, σερβίροντας τη συστηματική παραπληροφόρηση της ισραηλινής κυβέρνησης.
4. Ενίσχυση των συμφερόντων των ομίλων με έδρα την ΕΕ, σε μια εξαιρετικά ανταγωνιστική αγορά.
Η δήθεν «υπόσχεση» να «σπάσουν» τα μονοπώλια των «Apple», «Google» κ.λπ. και τα «κλειστά οικοσυστήματά» τους, στην πραγματικότητα με τον Νόμο για τις Ψηφιακές Αγορές (DMA) είχε στόχο να προωθήσει τον ανταγωνισμό στην αγορά. Οι τεχνολογικοί κολοσσοί, βέβαια, συνεχίζουν να κατέχουν και να αξιοποιούν την υποδομή σε ένα περιβάλλον υποτιθέμενου «ελεγχόμενου ανταγωνισμού», ώστε να μοιράζεται καλύτερα η «πίτα» και σε μονοπώλια με έδρα την ΕΕ. Εξάλλου, τόσο στις ΗΠΑ και τη Βρετανία όσο και στην ΕΕ οι κρατικές υπηρεσίες πιέζουν ώστε το περιεχόμενο που «μοιράζονται» οι χρήστες μεταξύ τους να είναι «ανοιχτό» στον έλεγχό τους και όχι κρυπτογραφημένο.3
5. Εμπορευματοποίηση των δεδομένων από έξυπνες συσκευές.
Με τον Νόμο για τα Δεδομένα υποτίθεται ότι θα δινόταν στους ίδιους τους χρήστες η κυριότητα των δεδομένων που παράγονται από τη χρήση έξυπνων συσκευών, υπηρεσιών στο νέφος κ.λπ. Στην πράξη, θεσμοθετήθηκε επίσημα η εμπορευματοποίηση αυτών των δεδομένων, αφού κατοχυρώθηκε η νομική προϋπόθεση οι έξυπνες συσκευές (αυτοκίνητα, ρολόγια, σκούπες, ακόμα και ψυγεία) να συλλέγουν τεράστιες ποσότητες ατομικών και άλλων ευαίσθητων δεδομένων. Ο νόμος ασχολείται με τη ρύθμιση του ποιος μπορεί να χρησιμοποιεί, να εμπορεύεται και να επεξεργάζεται αυτά τα δεδομένα, και όχι με την απαγόρευση αυτών των πρακτικών. Με αυτήν την έννοια, ήρθε για να δημιουργήσει μια δευτερογενή αγορά υπηρεσιών δεδομένων, παρέχοντας κίνητρα για παραγωγή και συλλογή ώστε να τροφοδοτηθεί αυτή η αγορά.
6. Κυβερνοασφάλεια: Ενα νέο πεδίο ανταγωνισμών και κερδοφορίας.
Η κυβερνοασφάλεια είναι τομέας που ιεραρχεί η ΕΕ στην πολεμική οικονομία. Σε αυτόν διεξάγεται σφοδρός ανταγωνισμός με τη Ρωσία, την Κίνα αλλά και τις ΗΠΑ. Βάσει του Νόμου για την Ανθεκτικότητα στον Κυβερνοχώρο (CRA) επιβάλλονται τα «πρότυπα ασφαλείας» που αξιώνουν οι μεγάλοι όμιλοι στις συσκευές και στα λειτουργικά τους συστήματα. Στην ουσία, στο όνομα της ασφάλειας μπορούν να εμποδίσουν χρήστες να χρησιμοποιούν εκείνα που οι ίδιοι θέλουν να επιλέξουν. Στέλνουν έτσι εγγυημένη πελατεία στους μεγάλους τεχνολογικούς κολοσσούς, αναιρώντας τους υποτιθέμενους στόχους που έθετε ο DMA. Τελικά, τέτοια μέτρα ενισχύουν τους τεχνολογικούς κολοσσούς και ωθούν τους χρήστες προς τις ελεγχόμενες από τους ίδιους πλατφόρμες, όπου εξ ορισμού «ασφαλές» σημαίνει «υπό τον αδιάκριτο έλεγχό μας».
7. Φάκελοι υγείας και άλλα ευαίσθητα δεδομένα, προίκα στους τεχνολογικούς ομίλους.
Με επίκληση της αύξησης της «εμπιστοσύνης στην ανταλλαγή δεδομένων», η ΕΕ με τον Νόμο περί Διακυβέρνησης Δεδομένων (DGA) προχώρησε στο ξεκλείδωμα ευαίσθητων συνόλων δεδομένων (όπως οι φάκελοι υγείας ασθενών) που προηγουμένως δεν συλλέγονταν και δεν επεξεργάζονταν, για λόγους προστασίας της ιδιωτικής ζωής. Θεσμοθέτησε τους λεγόμενους «πιστοποιημένους μεσάζοντες» και την παράδοση της διαχείρισης δεδομένων μιας σειράς τμημάτων του ευρύτερου κρατικού - δημόσιου τομέα σε αυτούς. Σε μια περίοδο που τα μονοπώλια κρίσιμων υποδομών ενισχύονται με ζεστό χρήμα από τον ιδρώτα του λαού, αυτός ο νόμος σχεδιάστηκε ώστε να αυξήσει τον όγκο δεδομένων που ρέουν στην αγορά, μετατρέποντας ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, όπως μεταξύ άλλων τα αρχεία υγείας, στοιχεία ταυτότητας και ταυτοποίησης χρηστών, τα δημόσια αρχεία, σε μια εξαιρετικά κερδοφόρα μπίζνα με πολλούς αποδέκτες (μονοπώλια Υγείας, ασφαλιστικές εταιρείες, όμιλοι που παρέχουν συμβουλές επενδύσεων κ.ο.κ.).
Θεσμοθετούν δυνατότητες που οι όμιλοι έχουν ήδη αναπτύξει
Μπορεί για ορισμένους οι τεχνολογικές δυνατότητες που ενσωματώνουν οι νόμοι της ΕΕ να μοιάζουν βγαλμένες από ταινία επιστημονικής φαντασίας, όμως αυτές είναι ήδη εδώ.
Για παράδειγμα, ο τεχνολογικός κολοσσός της «Apple» ήδη τον Αύγουστο του 2021 παρουσίασε τεχνικό έγγραφο που της έδινε τη δυνατότητα να «σκανάρει» τις εικόνες των χρηστών χωρίς να συλλέγει το υλικό, ούτε αυτό να φεύγει από τη συσκευή του χρήστη. Και μάλιστα χωρίς να ζητά καν τη συγκατάθεσή του, στο όνομα της καταπολέμησης περιεχομένου CSAM.4
Επίσης το ίδιο το σύστημα είχε τη δυνατότητα να κλειδώσει τον χρήστη έξω από τη συσκευή και να καλέσει τις αρχές αν εντόπιζε τέτοιο υλικό. Κάτω από τη γενικευμένη κατακραυγή για την άνευ προηγούμενου μαζική κατασκοπεία, η «Apple» αναγκάστηκε να αποσύρει τις τεχνικές προδιαγραφές και «ορκίστηκε» ότι δεν θα χρησιμοποιήσει αυτές τις δυνατότητες. Βέβαια, έχουν ενσωματωθεί σε όλες τις σύγχρονες συσκευές της. Χρειάζεται να σημειώσουμε ότι αυτήν ακριβώς την τεχνολογία «φωτογραφίζει» η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που αυτήν την περίοδο προωθεί τον περιβόητο Νόμο «Chat Control».5 Είναι δε προφανές ότι αυτήν την τεχνολογία δεν την έχει αναπτύξει μόνο η «Apple». Απλά εκείνη βγήκε πρώτη να τη λανσάρει εμπορικά.
Αλλαγή της αλληλεπίδρασης χρήστη - «μηχανής»
Με την όλο και βαθύτερη ενσωμάτωση συστημάτων ΤΝ στις συσκευές που χρησιμοποιούμε καθημερινά, έχει ήδη μεταβληθεί ο τρόπος με τον οποίο αλληλεπιδρούν οι χρήστες με τη «μηχανή». Ο σύγχρονος μέσος χρήστης δεν ανοίγει μια ιστοσελίδα αλλά «ζητά από την ΤΝ να ανοίξει τη σελίδα», δεν ζωγραφίζει μια εικόνα αλλά «ζητά από την ΤΝ να σχεδιάσει μια εικόνα», δεν γράφει ένα κείμενο αλλά «ζητά από την ΤΝ να συντάξει το κείμενο».
Οι βοηθοί ΤΝ (AI Agents) είναι πανταχού παρόντες - βλέπουν ό,τι βλέπουμε, ακούνε ό,τι ακούμε. Και δεν δίνουν καμία εγγύηση ότι δεν θα μας «καρφώσουν» στη «μαμά» τους, όπως κι αν λέγεται αυτή («Apple», «Google», «Microsoft», «DeepSeek», «Alibaba», «OpenAI», «Anthropic» κ.ο.κ.).
Για παράδειγμα, η λειτουργία Recall στα Windows 11 σε τακτά χρονικά διαστήματα κατέγραφε στιγμιότυπα (screenshots) από την οθόνη του χρήστη για να δημιουργήσει «οπτικό ιστορικό», το οποίο ο χρήστης θα μπορούσε να «εξερευνήσει» ζητώντας από τον βοηθό ΑΙ να του το εμφανίσει. Μια λειτουργία που χωρίς βαθιά και εξειδικευμένη παρέμβαση στα Windows 11 δεν μπορούσε να απενεργοποιηθεί!
Αυτήν την πρακτική υιοθετούν ακόμα και οι λεγόμενες πλατφόρμες «ελεύθερου και ανοιχτού κώδικα λογισμικού» (FOSS), αφού τόσο ο Mozilla Firefox όσο και διαμορφώσεις του ελεύθερου λογισμικού GNU/Linux ενσωματώνουν τέτοιους βοηθούς, διατηρώντας όμως τη δυνατότητα του χρήστη να μην τους δώσει ή να αποσύρει την αδειοδότηση (opt-in / opt-out). Εξάλλου, στην καπιταλιστική αγορά τη «μουσική» τη διαλέγουν οι μονοπωλιακοί όμιλοι που έχουν την ιδιοκτησία και συνεπώς τον έλεγχο, «και όποιος μπαίνει στον χορό, χορεύει»...
Η συνήθης πρακτική όλων των τεχνολογικών κολοσσών είναι να απαιτούν δημιουργία λογαριασμού χρήστη, την ενσωμάτωση δεδομένων πιστωτικών καρτών, ενδεχομένως και την εξακρίβωση των στοιχείων ταυτότητας για να παραχωρήσουν το «δικαίωμα χρήσης».
Όλα αυτά εξάλλου είναι σύμφωνα με τη νομοθεσία της ΕΕ που επισημάναμε παραπάνω. Τα παραδείγματα είναι πολλά: Λογαριασμοί Microsoft για τα Windows, Google για τα τηλέφωνα Android, λογαριασμοί στα διάφορα GPT, οι εφαρμογές υπό την σκέπη της «Meta»6 κ.ο.κ., με ένα το κρατούμενο ότι όλο και περισσότερα δεδομένα αποθηκεύονται και χρησιμοποιούνται από τους ίδιους τους ομίλους. Οπως άλλωστε δήλωσε ένα στέλεχος της «Google» πριν πολλά χρόνια, «αν δεν πληρώνεις για κάτι, δεν είσαι πελάτης - είσαι το προϊόν».7
Να βρεθεί στο επίκεντρο της λαϊκής πάλης το πραγματικά νέο
Αναμφισβήτητα, τα μεγάλα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα της εποχής μας - τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα, η Τεχνητή Νοημοσύνη, όπως και αυτά που προηγήθηκαν τις προηγούμενες δεκαετίες - σηματοδοτούν τις κάθε φορά τεράστιες δυνατότητες που δημιουργεί η κοινωνικοποιημένη ανθρώπινη εργασία.
Η γνώση των τεχνολογικών δυνατοτήτων της εποχής μας και του μέλλοντος, που βρίσκονται στα χέρια των μονοπωλίων, δεν πρέπει να συνιστά πηγή παραίτησης ή ηττοπάθειας, αλλά τεκμήριο ότι αν αυτή περιέλθει στην ιδιοκτησία και τον έλεγχο της εργατικής τάξης, θα αποτελέσει σημαντική προωθητική δύναμη.
Με αυτήν την έννοια μπορούν να χαρακτηριστούν «εικόνα από το μέλλον», γιατί για όσους παλεύουμε για το πραγματικά νέο, το καινοτόμο, μας δίνουν μια εικόνα από τη σοσιαλιστική - κομμουνιστική κοινωνία που θα οικοδομηθεί.
Γιατί στο πλαίσιο της οικονομίας και της κοινωνίας που στο επίκεντρό τους θέτουν την κάλυψη των διευρυνόμενων εργατικών - λαϊκών αναγκών, αυτά τα επιτεύγματα θα αποκτήσουν το πραγματικό τους περιεχόμενο: Να ενισχύσουν την παραγωγικότητα μειώνοντας συνάμα τον απαιτούμενο εργάσιμο χρόνο, να μετριάσουν τον μόχθο των εργαζομένων, να απελευθερώσουν την εργατική τάξη από παλιά και νέα δεσμά.
Οσο όμως διατηρείται το σύστημα της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης, το αντιδραστικό του περιεχόμενο θα αφήνει το αποτύπωμά του και στις νέες αυτές τεχνολογίες, που θα μετατρέπονται σε «βρικόλακες» και θα απομυζούν κι αυτές ζωντανή εργασία για το συμφέρον των μονοπωλιακών ομίλων, και σε νέα δεσμά για την εργατική - λαϊκή πάλη.
Και από αυτή λοιπόν την αντίθεση αναδύονται οι βασικές αντιθέσεις της εποχής μας, και τα βασικά καθήκοντα για τους κομμουνιστές: Η πάλη για την ανατροπή της καπιταλιστικής βαρβαρότητας, για να γίνει η εργατική τάξη ιδιοκτήτης του πλούτου που παράγει, συμπεριλαμβανομένων των νέων τεχνολογιών, και την οικοδόμηση της νέας κοινωνίας, του σοσιαλισμού - κομμουνισμού.
Παραπομπές:
1. https://nltimes.nl/2026/05/22/microsoft-accused-leaking-dutch-civil-servants-names-us-government
2. https://theintercept.com/2018/02/17/gchq-belgacom-investigation-europe-hack/
3. https://www.eff.org/deeplinks/2025/12/defending-encryption-us-and-abroad-2025-review
4. «Υλικό σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων»
5. Σχετικά με τις τελευταίες εξελίξεις για τον Κανονισμό, βλ. https://www.kke.gr/article/Chat-Control-Kai-episima-nomos-tis-EE-i-parakoloythisi-ton-panton-sto-diadiktyo-apo-EE-kyberniseis-omiloys/, https://www.kke.gr/article/Kanonismos-Chat-Control-tis-EE-Me-tis-eylogies-tis-Komision-oi-diadiktyakes-parakoloythiseis-ton-panton-apo-toys-omiloys-tilepikoinonion/
6. Facebook, Instagram, WhatsApp
7. Το απόσπασμα αποδίδεται στον Tristan Harris, πρώην στέλεχος της «Google»
*Ο Λευτέρης Νικολάου είναι ευρωβουλευτής του ΚΚΕ.
Δημοσίευση σχολίου