Στο περίπτερο του δήμου Ναυπλιέων ο "Λένιν" με τις εκδόσεις ΚΟΜΝΗΝΟΣ

 

Την Τετάρτη 12 Αυγούστου 2026, μετά τις 9μμ. θα βρίσκομαι με τον "Λένιν" στην έκθεση για να σας αφηγηθώ την περιπέτεια γραφής του, λίγο πριν την τελική απογείωση.

Λίγα λόγια για το βιβλίο:

Γιατί ο Λένιν στη Νικαράγουα;  

Οι βαθιές ρίζες του τίτλου είναι ένα δικό μου παγόβουνο. Προδίδει μια προσωπική αναζήτηση κι όχι έναν «πιασάρικο» τίτλο. Με τον Ιλιτς Ουλιάνοφ… Λένιν δεν γνωριστήκαμε σε αυτό το διήγημα. Δεν τον έμαθα τυχαία στη μηχανή αναζήτησης. Τον ξέρω από παλιά κι έχω έρθει σε φοβερές συγκρούσεις μαζί του, και η Νικαράγουα, δεν είναι μια χώρα του καφέ που πέφτει… κάπου στη Λατινική ή Κεντρική Αμερική! Γράφοντας εκείνη την εποχή την ιστορία της Στέλλας, της ηρωίδας, έτυχε να διαβάσω για την παραδειγματική επανάσταση των Σαντινίστας στη Νικαράγουα ενάντια στη δικτατορία, δεκαετίες του ‘60 και ‘70 . Και είπα μέσα μου: πόσες νίκες αλλά και απογοητεύσεις έχουμε εισπράξει από εξεγέρσεις και αντάρτικα, ιδεολογικές και προσωπικές υποσχέσεις και πόσες ματαιώσεις δεχόμαστε συνεχώς!  Έναν τέτοιο μικρό πόλεμο που είχα ξεκινήσει μέσα μου από καιρό, περίμενα να φτάσει η στιγμή να το εκφράσω, αποτάσσοντας φόβους, ξορκίζοντας δαίμονες, διώχνοντας όσο γίνεται τα φόβητρα, απομακρύνοντας τους ελεγκτές της ζωής μου….

Αν έχετε δει την ταινία μικρού μήκους Dad, Lenin &  Freddy της Ρηνιώς Δραγασάκη, η παιδική ηρωϊδα προσπαθεί να σώσει τον πατέρα της από την ανάκριση του Λένιν (πρόκειται για ένα αγαλματάκι το οποίο εμψυχώνει τους εφιάλτες της) και που μετά την διάσπαση της ΕΣΣΔ θα μεταμορφωθεί στη φιγούρα του Φρέντυ Κρούγκερ (τον τρομακτικό χαρακτήρα του κινηματογράφου) ! Πώς να σώσεις αλήθεια τον μπαμπά σου από τους χαρισματικούς ηγέτες τους οποίους «υπηρέτησε» όταν τους βλέπεις κάποια στιγμή να μοιάζουν με εξολοθρευτές;

Ήθελα λοιπόν να μιλήσω πολιτικά και μέσα από μια ιστορία αγάπης, μου έκανε καλύτερα. Ο τίτλος θα μπορούσε κάλλιστα να είναι «Η πόρνη του Λένιν» και όταν το ξανασκέφτομαι, ναι, θα μου άρεσε καλύτερα, αλλά τώρα το βιβλίο τυπώθηκε.

Στο επόμενο διήγημα, με τίτλο Στη φωλιά του κτήνους, η καταγωγή αποκαλύπτει τη φενάκη στην εμπιστοσύνη μιας γυναίκας πρόσφυγα, της Μισυρλού, από τον άνθρωπο που εμπορεύεται την φιλοξενία στο ίδιο του το σπίτι. Ενώ η ηρωϊδα δοκιμάζει την πίστη της εκείνη την εποχή, η ιστορία ξεκινάει με την αποδοχή του Άλλου, του διαφορετικού, ο άνθρωπος, παρόλα αυτά, σε όποια πατρίδα κι αν βρίσκεται θα στήσει παγίδες στον αδύναμο όταν παρανοήσει τη δύναμή του. Η εξαπάτηση θέτει και την πίστη τελικά σε αμφιβολία…

 Στο διήγημα «Ο εραστής της Μέριλιν» ένα ζευγάρι με πολλαπλές διαφορετικότητες, ζουν σε έναν χρόνο – άχρονο, βρίσκει όμως το ρυθμό του χορεύοντας Bossa Nova (Βραζιλιάνικος χορός) και ερωτεύεται. Παρότι «Νέος Χορός» (όπως σημαίνουν οι λέξεις) κάποτε, ξεπεράστηκε, όπως ξεπερνιούνται στο πέρασμα του χρόνου, έννοιες, ιδανικές, ενίοτε και αξίες και επανέρχονται ειρωνικά με νέα ονομασία: Νέος χορός, Νέα Δημοκρατία, Νέα Αριστερά, κοκ. Αν ερχόταν λοιπόν ο Λένιν σε έναν Νέο χρόνο – άχρονο ή στο σήμερα, και καθόταν δίπλα στην Μέριλιν, θα έβλεπε έναν κόσμο πότε να αποκηρύσσει ιστορικά το παρελθόν του κι άλλοτε να σπάζει αγάλματα (βλ. ταινία Θ. Αγγελόπουλου, «Το βλέμμα του Οδυσσέα») και να ρίχνει τείχη (βλ. Βερολίνο), ένα Κίεβο να το πολεμά η ίδια η Ρωσία και μια ταξική κοινωνία να την εξουθενώνει ο εντατικός ρυθμός του κεφαλαίου. (Μοιραία, να αναφερθούμε εδώ και στο γεγονός ότι, όταν γραφόταν ο Λένιν και η Στέλλα θα πήγαινε Κίεβο, δεν είχε ξεσπάσει ο πόλεμος).

Για την 3^η ηλικία  

Σε κάποια διηγήματα συνομιλώ με τους απόμαχους της ζωής, κάθε άλλο απόμαχοι είναι. Μπορεί η μοναχικότητα και η ανημπόρια της 3^ης ηλικίας  να βγάλει ιστορίες;  Πάρα πολλές. Και δεν δαιμονολογώ το γήρας, κάθε άλλο, από μικρή το κοιτάζω πρεσβυωπικά. Ήρωες είναι πρόσωπα που κάποτε, στα νιάτα τους, έχαιραν εκτίμησης, αλλά τώρα είναι αναγκασμένα να ζητάνε χάρες. Είχα βέβαια  στο μυαλό μου το Κοντόκουσι (=ο θάνατος της μοναξιάς) : όπου άνθρωποι πεθαίνουν μόνοι τους σε ένα διαμέρισμα που έχει μείνει κλειστό για μήνες ή χρόνια. Είναι τρομακτικό κι όμως πρόκειται για φαινόμενο κοινό, αφού η μοναξιά και η απομόνωση, η κατάθλιψη, οι  εξαρτήσεις, η βία, είναι το τίμημα της εξέλιξης του (πολιτισμένου) ανθρώπου και ο θάνατος αγνοείται ή απλά αποφεύγεται.

Στο διήγημα Η φλοίδα, προβάλλεται η μετάνοια κυρίως για τις αποφάσεις που δεν πήραμε σε νεαρότερη ηλικία, επιλέγοντας την εξασφάλιση αντί για τον έρωτα αλλά τονίζεται επίσης η άρνηση υποταγής στην εξουσία της Μοναξιάς. Στα Γηραιά πάθη επίσης και στο Μια θάλασσα η πόλη, και στα δύο διηγήματα, υπάρχει η συνθήκη για μια αξιοπρεπή καθημερινότητα, υποφερτή και διασκεδαστική από ανθρώπους που δεν κολλάνε πια ένσημα παρά μόνο μεταξύ τους !

 Για την ταξικότητα της γραφής

Μιλώντας και γράφοντας, έχουν πει, ότι συντηρούνται οι ιεραρχίες, πως η γραφή αναπαράγει προνόμια (μιλώντας πάλι στη γλώσσα του Λένιν ) αφού είναι αποτέλεσμα της ταξικής πάλης και της άνισης διανομής του εισοδήματος- κάθε άλλο μέσα σε μια δίκαιη οικονομία. Μιλούν για ένα είδος αφηγηματικού ιμπεριαλισμού και για μια αποικιοκρατία της ανδρικής κυριαρχίας, στο βαθμό που όλα αυτά εξακοντίζουν, ακόμη και σήμερα, μεγάλο μέρος της γυναικείας γραφής…

 Πιστεύω πως εξακολουθείς να μιλάς ως προνομιούχος, κι ας γράφεις για φτωχούς και άπορους, για πρόσφυγες και άστεγους, για άνεργους και  αδικημένους εν γένει. Έχεις να φας, τη ζεστασιά σου, το κράτος, τη χώρα σου. Κι αν δεν μιλήσεις πάλι; Ένας κόσμος μόνο με τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να είναι υποφερτός;

 Η γραφή και συγγραφή όσο και η έκδοση (ως φανέρωση και έκθεση) είναι  μικρές ρωγμές στην τάξη πραγμάτων. Ποτέ μου δεν μπορούσα να μένω ανάμεσα στις ράγες…. Ίσως να ένιωθα καλύτερα μεταξύ συρμού και αποβάθρας. Δεν μπορώ όμως να παραμένω ένα στάχυ στο αλώνι, όπως γράφει ο Σεφέρης.

 Για το διήγημα Το μπουλούκι

ΤΟ ΜΠΟΥΛΟΥΚΙ των ελπίδων, των παθών και των ματαιώσεων έκανε τον φιλότεχνο Νικολό, θυσιαστή στον βωμό του έρωτά του. Είναι το πρώτο θέατρο που μου έρχεται στο μυαλό, και οι πρώτες παραστάσεις στα χωριά, αλλά η γυναικοκτονία που αναφέρεται στο εν λόγω διήγημα, δεν υπήρχε ως πρώτη σκέψη, παρότι υποσυνείδητα κυριαρχεί ως τηλεοπτικό θέμα και ως φαινόμενο να είναι σε έξαρση, αυτό που ήθελα να πω ήταν για ένα έγκλημα πάθους - όρος που μοιάζει σαν να καταργείται - και κάτι τέτοιο δικαιώνει το διήγημα στη σύλληψή του. Ο τόπος ή ο χρόνος να μας την έχει στημένη άραγε;

Για τον τόπο και τον χρόνο αφήγησης 

Πίσω από μια ιστορία υπάρχει ολόκληρο σύμπαν. Κάποιοι λένε ότι ένα βιβλίο το γράφουν πολλοί άνθρωποι μαζί…. δεν ξέρω τι ακριβώς εννοούν.

Οι ιστορίες, σε αυτό το βιβλίο, διαδραματίζονται σε διαφορετικές πόλεις και εποχές, ζωντανεύουν σ’ έναν μικρόκοσμο, τρώγονται σαν μικρές φέτες ενός μπαγιάτικου κόσμου.

Ο χρόνος, αλλά και ο τόπος έχει εξίσου την ίδια σημασία, σε αυτή την συλλογή. Ο τόπος είναι μνήμη, χώρος, δράση. Μπορεί να έχει συντεταγμένες και να είναι η γενέθλια πόλη, ή σ’ αυτή που φτάνει ένας ξένος και δεν έχει που να μείνει, το ασφυκτικό χωριό ως τόπος καταγωγής, μπορεί να είναι τα δωμάτια του σπιτιού, τα τετραγωνικά στον χώρο εργασίας, η αναγκαστική συμβίωση κάτω από την ίδια στέγη, η όμορφη πόλη μας, η καταπληχτική για άλλους χώρα. Ο τόπος μπορεί να τον ορίζουν οι πρόγονοί μας και τα οικογενειακά πατήματα που πρέπει να τα ακολουθήσουμε, ως ίχνη τιμής και τήρησης της παράδοσης, όπως συμβολικά γράφω στην ιστορία με τίτλο Γδικιώ. Ο τόπος μπορεί να ασφυκτιά μέσα μας. Ο τόπος ή ο χρόνος να μας την έχει στημένη άραγε;

Κατερίνα Γραμματικού