Ο λόφος του Μαστού και οι άγνωστοι τεχνίτες των Μυκηνών

 

Ένας τόπος όπου η ιστορία του δεν γράφτηκε μέσα στα ανάκτορα ούτε στα βασιλικά ταφικά μνημεία, αλλά στα εργαστήρια των τεχνιτών. Ένας τέτοιος τόπος είναι ο λόφος του Μαστού, στην κοιλάδα της Προσύμνης, λίγα χιλιόμετρα ανατολικά των Μυκηνών. Εκεί, κάτω από τις επιχώσεις χιλιάδων ετών, η αρχαιολογική σκαπάνη αποκάλυψε ένα από τα σημαντικότερα εργαστήρια κεραμικής της μυκηναϊκής Αργολίδας, φωτίζοντας μια διαφορετική πλευρά του μυκηναϊκού πολιτισμού: την παραγωγή, την εξειδίκευση και το εμπόριο.

Ο λόφος του Μαστού δεν ήταν ένας τυχαίος οικισμός. Κατά το τέλος της Μέσης Ελλαδικής περιόδου αποτελούσε τη μοναδική οργανωμένη εγκατάσταση σε ολόκληρη την κοιλάδα της Προσύμνης(Μπερμπάτι). Από τον 14ο αι. π.Χ., η περιοχή γνώρισε αξιοσημείωτη ανάπτυξη, ενώ η ύπαρξη θολωτού τάφου και άλλων μνημείων δείχνει ότι είχε αποκτήσει ιδιαίτερη πολιτική και οικονομική σημασία, πιθανότατα ως έδρα ενός μικρού τοπικού ηγεμονικού κέντρου.

Η μεγάλη αποκάλυψη των ανασκαφών ήρθε από τη χαμηλή ανατολική πλαγιά του λόφου. Εκεί εντοπίστηκε ένα οργανωμένο εργαστήριο αγγειοπλαστικής της Ύστερης Ελλαδικής ΙΙ περιόδου, το οποίο περιλάμβανε κλίβανο, εγκαταστάσεις παραγωγής και μεγάλες ποσότητες απορριμμάτων από την κατεργασία του πηλού. Τα στοιχεία αυτά αποδεικνύουν ότι στον Μαστό δεν κατασκευάζονταν απλώς καθημερινά αγγεία, αλλά λειτουργούσε μια καλά οργανωμένη βιοτεχνική μονάδα με εξειδικευμένη παραγωγή.

Τα περισσότερα αγγεία που παράγονταν ήταν μικρού μεγέθους, ανοιχτού τύπου και εξαιρετικής ποιότητας, κατάλληλα κυρίως για πόση. Η επιλογή αυτή φανερώνει ότι οι τεχνίτες του Μαστού δεν εργάζονταν αποκλειστικά για τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας. Αντίθετα, φαίνεται ότι είχαν ήδη στραφεί σε μια παραγωγή με ευρύτερο προορισμό, ενταγμένη στα εμπορικά δίκτυα της μυκηναϊκής Αργολίδας.

Κατά τον 14ο και 13ο αι. π.Χ., η δραστηριότητα στον λόφο κορυφώθηκε. Οι χώροι παραγωγής επεκτάθηκαν, νέες εγκαταστάσεις δημιουργήθηκαν στις δυτικές και νοτιοδυτικές πλαγιές, ενώ το παλαιότερο εργαστήριο εγκαταλείφθηκε και αντικαταστάθηκε από μεγαλύτερες κατασκευές. Η μεταβολή αυτή δεν ήταν τυχαία. Αντανακλούσε την αυξημένη ζήτηση για μυκηναϊκή κεραμική και την ανάγκη καλύτερης οργάνωσης της παραγωγής.

Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι η κεραμική του Μαστού προοριζόταν για αγορές πέρα από τα όρια της κοιλάδας της Προσύμνης. Παράλληλα, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι στο ίδιο εργαστήριο κατασκευάζονταν και πήλινα γυναικεία ειδώλια, γεγονός που αποκαλύπτει ακόμη μεγαλύτερη εξειδίκευση των τοπικών τεχνιτών και έναν δυναμικό χαρακτήρα της παραγωγής.

Η ανάπτυξη αυτή δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις γειτονικές Μυκήνες. Η αναδιοργάνωση του οικισμού και των εργαστηρίων συμπίπτει με την περίοδο ακμής του μυκηναϊκού ανακτόρου, γεγονός που οδηγεί τους ερευνητές στο συμπέρασμα ότι ο Μαστός αποτελούσε μέρος του ευρύτερου οικονομικού και διοικητικού συστήματος που έλεγχε το ισχυρό ανακτορικό κέντρο. Οι τεχνίτες της Μπερμπάτης φαίνεται ότι εργάζονταν μέσα σε ένα οργανωμένο δίκτυο παραγωγής και διακίνησης αγαθών, το οποίο εκτεινόταν σε ολόκληρη την Αργολίδα.

Όπως συνέβη και με πολλές άλλες εγκαταστάσεις της ύστερης εποχής του Χαλκού, έτσι και ο οικισμός του Μαστού εγκαταλείφθηκε ειρηνικά προς το τέλος του 13ου αι. π.Χ., ακολουθώντας την πορεία παρακμής του μυκηναϊκού κόσμου. Ωστόσο, τα αρχαιολογικά του κατάλοιπα εξακολουθούν να αφηγούνται μια ιστορία ανθρώπων που εργάστηκαν, δημιούργησαν και συνέβαλαν στην οικονομική ισχύ ενός από τους σημαντικότερους πολιτισμούς της προϊστορικής Ελλάδας.

Ο λόφος του Μαστού υπενθυμίζει ότι η δύναμη των Μυκηνών δεν στηριζόταν μόνο στους ηγεμόνες και στα κυκλώπεια τείχη, αλλά και σε μικρότερους οικισμούς, όπου τεχνίτες με υψηλή εξειδίκευση παρήγαν αγαθά που ταξίδευαν σε ολόκληρο τον μυκηναϊκό κόσμο. Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη συμβολή του στην ιστορία της Αργολίδας: η αποκάλυψη της καθημερινής ζωής, της εργασίας και της οικονομίας πίσω από τη λάμψη των μεγάλων ανακτόρων.