Μελέτη στον τόπο όπου γράφτηκαν με αίμα οι πλέον περήφανες σελίδες του σύγχρονου επαναστατικού κινήματος της χώρας μας.
Άλλο να το μελετάς στα έγγραφα κι άλλο να το μελετάς - βιώνεις στον τόπο που συνέβη.
Χωρίς το πρώτο η επιστήμη «πάει περίπατο», μα και χωρίς το δεύτερο κάτι λείπει κι αυτό που λείπει είναι ουσιαστικό για την όσο το δυνατόν πληρέστερη κατανόηση.
Φτάνεις στη Βίγλα Πισοδερίου. Η ομίχλη τόσο πυκνή που δεν βλέπει ο ένας τον άλλον. Διαβάζεις, ξεκίνησαν νύχτα από την κοιλάδα του Λαδοπόταμου, ανέβηκαν με κοντά δυο μέτρα χιόνι στη Βίγλα κι από κει μέσα στο χιόνι κατέβηκαν να καταλάβουν εν μέσω πυρών τη Φλώρινα. Φλεβάρης του 1949. Αδιανόητες αποστάσεις, ακόμα και σήμερα που τις διανύουμε εποχούμενοι.
Ιούνης του 2026. Η ομίχλη σου κόβει την ανάσα. Ο οδηγός σου δείχνει στο πουθενά -«να, από κει ανέβηκαν, εκεί πήγαν»- αφού δεν βλέπεις τίποτα. Πρέπει να το φανταστείς. Κι εκείνοι το κάναν πολεμώντας…
Ανεβαίνεις μέσα από κροκάλα στην Σπανούρα, βλαστημάς καθώς δεν σου έχουν πει ότι επιστήμονας άνθρωπος σήμερα θα πρέπει να διαπρέψεις παίρνοντας μέρος σε κάποια off road διαδρομή, φτάνεις περπατώντας σε μια κορφούλα στα 1.645 μέτρα από τη θάλασσα και καθώς το ταξίδι στη χτεσινή καταιγίδα σου έχει αφήσει μια τραυματική εμπειρία και κοιτάς καχύποπτα τα σύννεφα, σκοντάφτεις σε έργα ανθρώπων. «Αυτά είναι τα οχυρά που δεν μπόρεσε επί 75 μερόνυχτα να τα πατήσει ο αστικός στρατός».
Φτάνεις νύχτα στην Αετομηλίτσα μέσα από τον επίσημο δρόμο, τα κατσίκια αρνούνται να τον διαβούν, εσύ όμως πρέπει κάπου να κοιμηθείς το βράδυ, το φιλόξενο καταφύγιο είναι εκεί. Το ξημέρωμα χάρμα οφθαλμών στο νότο, ο Σμόλικας Ιούνη μήνα χιονισμένος, όλο το χτένι της Γκαμήλας μέσα στις χιονούρες, σου δείχνουν τη μύτη του Κλέφτη για τον οποίο έχεις ήδη διαβάσει πως σε μία μόνο μέρα έγινε οκτώ φορές κατάληψή του από τον αστικό στρατό και άλλες τόσες φορές ανακατάληψή του από τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας.
Κι ενώ προσπαθείς να φανταστείς πώς είναι δυνατόν αυτό να συνέβη σε τέτοιο ντερέκι, πώς κράτησαν εκεί πάνω 45 μέρες οι μαχητές του ΔΣΕ, επιστρέφουν στο καταφύγιο ο Μάκης, ο Κώστας κι ο Θανάσης με μια χούφτα σφαίρες, απείραχτες, δεν έχουν μπει ποτέ σε θαλάμη όπλου. Τι είναι αυτό; «Ε, να, πήγαμε χάραμα απέναντι στην Πέτρα Μούκα, να οριοθετήσουμε με το GPS τον χώρο όπου ήταν εγκαταστημένο το Γενικό Αρχηγείο του ΔΣΕ στη διάρκεια της μεγάλης Μάχης του Γράμμου, το καλοκαίρι του 1948. Και σας φέραμε μερικά δείγματα από τα υλικά που υπάρχουν ακόμα εκεί πέρα. Την οβίδα από το 75άρι το κανόνι σάς την στείλαμε σε βίντεο, δεν τα μετακινούμε αυτά τα πράγματα». Το μυαλό μπλοκάρει. Ωπ! Εδώ όλα είναι ακόμα ζωντανά.
Τρεις μέρες ταξίδι. Με τις γεωγραφικές και στρατιωτικού χαρακτήρα πληροφορίες να έρχονται καταιγιστικά. Χασιά, Ελικώνας, Παρνασσός, Οίτη, Δερελί, Ομβριακή, Σμόκοβο, Βουλγάρα, Νιάλα, Τσούκα Αντιχασίων, Χάσια, Κούλα, Πλατύ, Γκιούπκα, Μπασδρόβιστα, Βίγλα, Περβάλ, Λόκμα, Μισοδάγιστα, Μαύρη Ράχη, Τσούκα, Λέσιτς, Βάρμπα Ρόγα, Μπούτσι, Μάλι Μάδι, Κορέστεια, Τσάρνο, Βέτερνικ, Σκάλα, Πέτρα, Αρένες, Πύργος Κοτύλης, Γκουρούσια, Ζουμπάνι, Σκούρτζα, Τάλιαρος, Ρωμιός, Μπογδάνι, Κλέφτης, Γύφτισσα, Στράτσανη, Κάμενικ, Γκόλιο, Πόρτα Οσμάν και Μπάτρα, χάθηκε ο λογαριασμός. Πόσο μάλλον που συνοδεύονταν κι απ' τα ονόματα των μονάδων, 102, 14, 16, 105, 108, 670, δίπλα σε ονόματα μαχητών και αξιωματικών.
Συζήτηση για τα συμπεράσματα της ένοπλης ταξικής αναμέτρησης στην «καρδιά» των γεγονότων
Κι όλα αυτά για εισαγωγή στο θέμα «Συζήτηση των συμπερασμάτων για την ένοπλη ταξική αναμέτρηση της περιόδου 1946 -1949». Συζήτηση την οποία το Τμήμα Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ οργάνωσε με χώρο διεξαγωγής την Αετομηλίτσα του Γράμμου. Πιο πολύ στην καρδιά των γεγονότων δεν γίνεται...
Μετείχαν σ’ αυτήν μέλη του Τμήματος, πανεπιστημιακοί καθηγητές/τριες, διδάκτορες Ιστορίας, μεταπτυχιακοί και φοιτητές σε αντίστοιχα πανεπιστημιακά τμήματα.
Η πλούσια συζήτηση, που έγινε το βράδυ του Σαββάτου στον ίδιο χώρο που 78 χρόνια πριν στεγάστηκε για ένα διάστημα η Σχολή Αξιωματικών του Γενικού Αρχηγείου του ΔΣΕ, η θρυλική ΣΑΓΑ, ανέδειξε τον αγώνα του ΔΣΕ ως κορυφαία εκδήλωση της ταξικής πάλης στη χώρα μας, εστίασε στον χαρακτήρα του ως λαϊκού - επαναστατικού στρατού και στους ακατάλυτους δεσμούς του με τις εργατικές - λαϊκές δυνάμεις, στις αδυναμίες του και στη σύνδεσή τους με τα προβλήματα στρατηγικής του ΚΚΕ και του Διεθνούς Κομμουνιστικού Κινήματος εκείνη την περίοδο. Περιστράφηκε γύρω από τα επαναστατικά αντισώματα που κληροδότησε στο ΚΚΕ η τρίχρονη εποποιία του ΔΣΕ και πως αυτά συνέβαλαν στη διάσωση της ιστορικής του συνέχειας σε κρίσιμες καμπές της ταξικής πάλης, αλλά και γύρω και από το πώς η μελέτη της Ιστορίας του ΔΣΕ συνέλαβε στη διαδικασία ανάκτησης των επαναστατικών χαρακτηριστικών του ΚΚΕ μετά τις αντεπεναστατικές ανατροπές της περιόδου 1989-1991 και στη διαμόρφωση σύγχρονης επαναστατικής στρατηγικής.
Φώτισε ακόμα την επίμονη και πολύχρονη προσπάθεια του Κόμματος να αναδείξει μια σειρά από τόπους συνδεδεμένους με τον τιτάνιο αγώνα του ΔΣΕ και να οικοδομήσει μνημεία και μουσεία σε συνεργασία με τον λαό της περιοχής και με το βλέμμα στραμμένο στην ενίσχυση του σημερινού ταξικού αγώνα, αφού θεωρεί ότι οι μαχητές και οι μαχήτριες του ΔΣΕ μπορούν να εμπνεύσουν και να διδάξουν με τη συλλογικότητα και το θάρρος τους, με την ανυποχώρητη στάση τους απέναντι στις υπέρμετρες δυνάμεις του ταξικού εχθρού και στις πρωτοφανείς δυσκολίες που αντιμετώπισαν. Για τον ίδιο λόγο επισημάνθηκε και η ανάγκη διαρκούς αναμέτρησης με όλους τους διαστρεβλωτές της Ιστορίας του ΔΣΕ, με όσους θέλουν να τον δυσφημίσουν ή να τον παρουσιάσουν ως κακό που δεν πρέπει να ξανασυμβεί, με όλες τις εκφάνσεις, τις θεματικές και τα πρόσημα του ιστορικού αναθεωρητισμού και της μεθοδολογίας του.
Την κεντρική εισήγηση παρουσίασε ο Κώστας Σκολαρίκος, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ και επικεφαλής του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ.
Τα στοιχεία για το χρονικό της ανάδειξης της Ιστορίας του ΔΣΕ στην περιοχή παρουσίασε ο Δημήτρης Γόντικας, μέλος της ΚΕ, στην οποία ανέφερε ανάμεσα σε άλλα:
«Τι οδήγησε τα βήματά μας σήμερα εδώ, στην Αετομηλίτσα του Γράμμου;
Ο πόθος μας για πραγματική αλλαγή, ο πόθος μας για μια νέα κοινωνία.
Για αυτό πολεμούσε και ο ΔΣΕ. Είμαστε εδώ γιατί αυτός ο χώρος θυμίζει αυτόν τον αγώνα. Σε αυτόν τον χώρο είχε έδρα η ΣΑΓΑ για ένα διάστημα. Είμαστε εδώ γιατί η Ιστορία μας δίνει εφόδια που μαζί με τη σύγχρονη καθημερινή πείρα είναι θεμέλιο της δράσης μας. Ο αγώνας του ΔΣΕ μας δίνει τεράστια συμπεράσματα.
Ο αγώνας του ΔΣΕ μας εμπνέει και μας δίνει καθημερινό παράδειγμα. Παράδειγμα αυτοθυσίας, οργάνωσης, πείσματος απέναντι στον συσχετισμό δυνάμεων. Το μήνυμα είναι σαφές και διαρκές: Καμία υποταγή στον συσχετισμό δύναμης.
(…) Θέλω να σταθώ στην πορεία και τη δράση του ΚΚΕ στους τόπους δράσης του ΔΣΕ τα τελευταία 30 χρόνια. Μια πορεία που μόνο εύκολη δεν ήταν.
Ξεκινήσαμε στα 50χρονα του ΔΣΕ. Και ξεκινήσαμε ασφαλώς εδώ στον Γράμμο, σε έναν τόπο που είχε υποστεί τα πάνδεινα από το αστικό κράτος ακριβώς γιατί ο λαός της περιοχής έκανε την υπόθεση του ΔΣΕ δική του υπόθεση.
Η πρώτη εκδήλωση έγινε στη Λυκόρραχη. Οι στιγμές ήταν συγκλονιστικές. Οι άνθρωποι εδώ είχαν ρίζες στον ΔΣΕ , είχαν δεσμούς αίματος. Και έτσι αγκάλιασαν την προσπάθειά μας.
Εμείς τους δώσαμε μια υπόσχεση και την τηρήσαμε. Το 2006 δημιουργήσαμε και εγκαινιάσαμε το πρώτο μνημείο στη Λυκόρραχη. Αμέσως μετά οι πρώτες ομάδες ξεκίνησαν τις έρευνες στον Γράμμο. Η πρώτη μας πορεία ήταν η επανάληψη του ελιγμού του 1948 από την αντίθετη κατεύθυνση (από το Μάλι-Μάδι προς τον Γράμμο). Καλέσαμε παλιούς μαχητές του ΔΣΕ να μας βοηθήσουν και αυτοί μας στήριξαν πολύ.
Αργότερα συγκροτήθηκε από την ΚΕ Επιτροπή Μνημείων για να οργανώσει την κατασκευή των μνημείων του ΔΣΕ και προχωρήσαμε στην έκδοση των Ταξιδιωτικών - Ιστορικών Οδηγών για τον Γράμμο και το Βίτσι, που συμπληρώθηκε πρόσφατα και με έκδοση αντίστοιχου Οδηγού για την Ρούμελη και τα Άγραφα. Προχωρούσαμε με αργά και σταθερά βήματα, πάντα με τη στήριξη του λαού της περιοχής. Η διάθεσή μας ήταν μεγάλη και ορμητική. Αναζητούσαμε χώρους για να στήσουμε τα μνημεία μας. Μετά το μνημείο στη Λυκόρραχη, ακολούθησε το μνημείο στον ομαδικό τάφο των μαχητών του ΔΣΕ στη Φλώρινα. Εκεί αποκαταστήσαμε τη μνήμη των μαχητών του ΔΣΕ που έπεσαν στο καθήκον.
Ακολούθησε το μουσείο στη Θεοτόκο του Γράμμου. Εκεί ο χώρος μας προσφέρθηκε ως δωρεά από απογόνους των Χρήστου και Ελένης Ζούνη, μαχητών του ΔΣΕ και εκεί εγκαταστήσαμε και μνημείο για τους νεκρούς του ΔΣΕ στον δυτικό Γράμμο και τον Σμόλικα. Στη συνέχεια ήρθε η σειρά του μουσείου στο Νεστόριο, που υπήρξε επίσης προσφορά του Χάρη Τουντούνη, στη μνήμη των γονιών του Μάρκου και Ελένης. Και εκεί συγκεντρώσαμε τα ονόματα των νεκρών μας στον Ανατολικό Γράμμο. Σειρά είχαν οι Πρέσπες με το μουσείο στην Καλλιθέα. Ο λαός των Πρεσπών επέβαλε τη δημιουργία του. Στον προαύλιο χώρο του συγκεντρώσαμε σε μνημείο πάνω από 1.600 ονόματα νεκρών μαχητών του ΔΣΕ από την περιοχή των Πρεσπών και του Βίτσι. Ταυτόχρονα χρησιμοποιήσαμε το πλούσιο Αρχείο του ΚΚΕ και γεμίσαμε το μουσείο με φωτογραφίες από το Κινηματογραφικό Συνεργείο του ΔΣΕ.
Αναδείξαμε τη λειτουργία της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης με μνημείο στην Πύλη. Στήσαμε επίσης μνημεία στον Χάρο, την Αλεβίτσα, στο Βατοχώρι προς τιμήν του Σκοτίδα και την κορυφή Γκόλιο προς τιμήν του Ν. Μπελογιάννη.
Σε όλη αυτήν την προσπάθεια αναδείχθηκε η εκτίμηση του λαού για τον ΔΣΕ, ήταν ακατάβλητο το ενδιαφέρον για όσα κάνει το ΚΚΕ για τον ΔΣΕ.
Ο ΔΣΕ ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης για τον καθημερινό αγώνα
(…) Μεγάλο κεφάλαιο για τη δράση του ΔΣΕ είναι η γυναίκα. Η γυναίκα στον ΔΣΕ αναδείχθηκε σε κύριο συστατικό της λειτουργίας του. Για αυτόν τον λόγο δημιουργήσαμε μνημείο στον Πυξό των Πρεσπών, μνημείο για τις γυναίκες του ΔΣΕ. Στον Πυξό πραγματοποιήθηκε η Α' Πανελλαδική Συνδιάσκεψη της Πανελλαδικής Δημοκρατικής Ένωσης Γυναικών από την 1η έως τις 3 Μάρτη 1949 μέσα σ' ένα πολεμικό αμπρί.
(...)Για χρόνια μας απασχολούσε το Υγειονομικό του ΔΣΕ. Ο λαός της περιοχής μάς υπέδειξε το σημείο για τη μεγάλη Νοσοκομειούπολη του Γράμμου και ξεκινήσαμε τις έρευνες κάνοντας χρήση και του Αρχείου του Κόμματος για να τη φέρουμε στο φως. Μετά από δουλειά ετών, αναδείξαμε τη Νοσοκομειούπολη που αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα υπαίθρια μουσεία στην Ελλάδα.
Συνέχεια της Νοσοκομειούπολης στον Γράμμο είναι το Νοσοκομείο του ΔΣΕ στο Τίρνοβο, στην περιοχή του Βίτσι, οι εγκαταστάσεις του και το υπαίθριο μουσείο που στήσαμε και εκεί θα αποκαλυφθούν με ειδική εκδήλωση στη διάρκεια της Αντιιμπεριαλιστικής Κατασκήνωσης της ΚΝΕ που θα διεξαχθεί από την 1η έως τις 5 Ιουλίου στην περιοχή της Βίγλας, στο Πισοδέρι Φλώρινας.
(…) Είναι τεράστιο το ενδιαφέρον για τα μνημεία του ΔΣΕ και γνωρίζουν μεγάλη επισκεψιμότητα. Έχει δημιουργηθεί ένα μεγάλο δίκτυο μνημείων και μουσείων για τον ΔΣΕ σε όλη τη χώρα. Όλη αυτή η εργασία αποσκοπούσε στην ανάδειξη του ΔΣΕ και την ευρύτερη γνωριμία με τον αγώνα του.
Κάθε σπιθαμή της γης μας φέρει τα σημάδια του αγώνα του ΔΣΕ. Αυτό πρέπει να δώσει κίνητρο για ευρύτερη μελέτη σε συνδυασμό με την καθημερινή μας δράση. Αυτό που ξεκινήσαμε πριν 30 χρόνια, το συνεχίζουμε με το ίδιο πάθος, στον ίδιο δρόμο. Ο ΔΣΕ είναι ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης για καθημερινό αγώνα, για την ανατροπή της αστικής εξουσίας, για τον Σοσιαλισμό - Κομμουνισμό».
Την επόμενη μέρα ακολούθησε η επιστροφή με στάση στο ιστορικό Δοτσικό και κλείσιμο του τριήμερου, 12-14 Ιούνη του 2026, το οποίο κατά κοινή ομολογία μας χρέωσε με την αναγκαστική πλέον συνέχειά του, επέβαλε να ξαναγυρίσουμε εκεί που έχουμε ακόμα πολλά να μελετήσουμε...
Δημοσίευση σχολίου