Αψίδα του Θριάμβου των ΗΠΑ στην Ουάσιγκτον: Μνημείο Ιστορίας ή Μνημείο Ματαιοδοξίας;

 

Αψίδα του Θριάμβου στην Ουάσιγκτον: όταν η Ιστορία συναντά την υπερβολή

Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία όπου τα μνημεία δεν υψώνονται για να θυμίζουν το παρελθόν, αλλά για να φωνάζουν στο μέλλον. Η εξαγγελία της «Αψίδας του Θριάμβου των Ηνωμένων Πολιτειών» στην Ουάσιγκτον φαίνεται να ανήκει μάλλον στη δεύτερη κατηγορία.

Με αφορμή τη συμπλήρωση 250 ετών από τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ προτείνει ένα μνημείο ύψους 76 μέτρων, στεφανωμένο – φυσικά – με ένα Άγαλμα της Ελευθερίας στην κορυφή. Γιατί, αν πρόκειται να κάνεις κάτι συμβολικό, γιατί να μην το κάνεις και… λίγο περισσότερο συμβολικό;

Η επίσημη αφήγηση μιλά για «εθνική υπερηφάνεια». Οι επικριτές, πάλι, για κάτι πιο ανθρώπινο: ματαιοδοξία με αρχιτεκτονικές διαστάσεις.

Όταν οι αψίδες ήταν (κάποτε) ιστορία

Η ιδέα της θριαμβικής αψίδας δεν είναι, ασφαλώς, αμερικανική επινόηση αντιθέτα, πρόκειται για μια από τις πιο παλιές αρχιτεκτονικές μορφές εξουσίας.

Η πιο διάσημη ίσως είναι η Αψίδα του Θριάμβου στο Παρίσι. Την οραματίστηκε ο Ναπολέων Βοναπάρτης το 1806, για να τιμήσει τις στρατιωτικές του νίκες. Χρειάστηκαν τρεις δεκαετίες για να ολοκληρωθεί, αρκετός χρόνος ώστε να αλλάξουν καθεστώτα, ιδεολογίες και, φυσικά, η ίδια η Ευρώπη. Σήμερα, λειτουργεί περισσότερο ως μνημείο μνήμης (με τον Τάφο του Άγνωστου Στρατιώτη) παρά ως προσωπικό τρόπαιο.

Στο Μεξικό Σίτι, το Μνημείο της Επανάστασης αφηγείται μια πιο ταραχώδη ιστορία. Αρχικά σχεδιάστηκε ως κοινοβούλιο από τον δικτάτορα Πορφίριο Ντίας, αλλά η Μεξικανική Επανάσταση το μετέτρεψε σε μνημείο για εκείνους που τον ανέτρεψαν. Ένα οικοδόμημα που ξεκίνησε ως σύμβολο εξουσίας και κατέληξε να τιμά την ανατροπή της.

Και βέβαια, δεν θα μπορούσε να λείπει η Αψίδα του Θριάμβου της Πιονγκγιάνγκ στη Πιονγκγιάνγκ, χτισμένη το 1982 προς τιμήν του Κιμ Ιλ-σονγκ, είναι ένα μνημείο που δεν αφήνει πολλά περιθώρια παρερμηνείας: εδώ η αρχιτεκτονική είναι ευθέως εργαλείο λατρείας της ηγεσίας. Με ύψος 60 μέτρων, υπήρξε για χρόνια η μεγαλύτερη του είδους της – μέχρι που κάποιος αποφάσισε ότι το «μεγαλύτερο» παραμένει πάντα ένα δελεαστικό επίθετο.

Η αμερικανική εκδοχή του Τραμπ: μεγαλύτερο, ψηλότερο, χρυσότερο

Η προτεινόμενη αψίδα στην Ουάσιγκτον φιλοδοξεί να ξεπεράσει όλες τις προηγούμενες – όχι μόνο σε ύψος αλλά και σε εντυπωσιασμό. Με έντονα χρυσά στοιχεία και μια σχεδόν θεατρική αισθητική, υπόσχεται να επισκιάσει ακόμη και το Μνημείο Λίνκολν.

Και εδώ αρχίζει η ειρωνεία: ένα μνημείο αφιερωμένο στην ανεξαρτησία, που ενδέχεται να επισκιάσει το μνημείο ενός προέδρου όπως ο Αβραάμ Λίνκολν, ο οποίος πάλεψε για την ενότητα και την κατάργηση της δουλείας. Η αρχιτεκτονική, τελικά, έχει τον τρόπο να δημιουργεί διάλογο — ακόμη κι όταν δεν το επιδιώκει.

Μνημεία και μνήμη: ποιος θυμάται τι;

Τα μεγάλα μνημεία έχουν μια παράξενη ιδιότητα: σχεδιάζονται για να διαιωνίζουν συγκεκριμένες αφηγήσεις, αλλά τελικά γίνονται καμβάς για νέες ερμηνείες.

Η αψίδα του Παρισιού δεν είναι πια ο Ναπολέων. Το μεξικανικό μνημείο δεν ανήκει στον Ντίας. Ακόμη και η αψίδα της Πιονγκγιάνγκ — όσο και αν προσπαθεί — δεν μπορεί να ξεφύγει από τα βλέμματα των επισκεπτών που τη διαβάζουν ως σύμβολο ενός κλειστού καθεστώτος.

Άραγε, η αμερικανική εκδοχή τι θα θυμίζει σε 50 ή 100 χρόνια; Την ανεξαρτησία; Ή την εποχή που η πολιτική και η αισθητική συναντήθηκαν σε ένα ύψος 76 μέτρων;

Ο λογαριασμός (και η σημειολογία)

Το κόστος παραμένει αδιευκρίνιστο — μια λεπτομέρεια που συνήθως εμφανίζεται αργότερα, όταν τα μνημεία έχουν ήδη αποκτήσει τη δική τους αδράνεια. Γνωρίζουμε, ωστόσο, ότι μέρος της χρηματοδότησης θα προέλθει από τους φορολογούμενους. Κάτι που προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο ειρωνείας, ένα μνημείο ελευθερίας που πληρώνεται υποχρεωτικά.

Η αιώνια επιστροφή της πέτρας

Από τη Ρώμη μέχρι το Παρίσι και από την Πιονγκγιάνγκ έως την Ουάσιγκτον, οι αψίδες του θριάμβου δεν είναι απλώς αρχιτεκτονικά έργα. Είναι δηλώσεις ισχύος, φιλοδοξίας και — συχνά — προσωπικής αφήγησης.

Η «Αψίδα του Θριάμβου των Ηνωμένων Πολιτειών» εντάσσεται σε αυτή τη μακρά παράδοση. Το ερώτημα δεν είναι αν θα χτιστεί. Είναι τι θα σημαίνει όταν πια δεν θα θυμόμαστε ακριβώς γιατί χτίστηκε.

Γιατί, όπως μας διδάσκει η ιστορία, τα μνημεία ανήκουν λιγότερο σε εκείνους που τα σχεδιάζουν και περισσότερο σε εκείνους που τα ερμηνεύουν. Και εκεί, η ειρωνεία είναι πάντα πιο ανθεκτική από το μάρμαρο.

Σημέιωση: Πηγές: ΑΜΠ, το in.gr, carnetdevoyages.gr,