Η τοπική μνήμη την αποκαλεί «Βυθισμένη Πόλη». Μα δεν πρόκειται για θρύλο· είναι στρώματα ιστορίας, ορατά με μια απλή μάσκα θαλάσσης. Τα θεμέλια, τα πιθάρια, οι τοίχοι, όλα παραμένουν εκεί, σαν να περίμεναν την επιστροφή του ιδιοκτήτη τους από ένα ταξίδι που κράτησε δεκαέξι αιώνες.
Η Επίδαυρος της θάλασσας
Η Επίδαυρος δεν ήταν μόνο ιερό και θεραπεία· ήταν λιμάνι, εμπορικός σταθμός, τόπος διακίνησης αγαθών και ιδεών. Στην ανατολική ακτή της Αργολίδας, το φυσικό της λιμάνι υπήρξε στρατηγικής σημασίας. Οι αρχαίοι μόλοι, βόρειος και νότιος, διακρίνονται ακόμη κάτω από το νερό – μάρτυρες μιας παράκτιας ζωής που έσφυζε από δραστηριότητα.
Μετά την καταστροφή της Κορίνθου το 146 π.Χ. και την ένταξη της περιοχής στη ρωμαϊκή επαρχία της Αχαΐας, η Αργολίδα γνώρισε νέα άνθηση. Η επίσκεψη του αυτοκράτορα Αδριανός το 124/125 μ.Χ. σφράγισε μια περίοδο οικοδομικής αναζωογόνησης. Η Επίδαυρος επεκτάθηκε πέρα από τον κλασικό της πυρήνα· η ρωμαϊκή ευημερία άφησε τα ίχνη της σε επαύλεις, αποθήκες, εργαστήρια.
Η Villa Dolia ανήκει σε αυτή τη στιγμή της ιστορίας: στη μέση αυτοκρατορική περίοδο, όταν η ρωμαϊκή Αχαΐα δεν ήταν περιφέρεια, αλλά γέφυρα πολιτισμών.
Η βύθιση: γεωμορφολογία και χρόνος
Η θάλασσα δεν εισέβαλε ξαφνικά. Η μεταβολή της στάθμης στον Σαρωνικό κόλπο, μετά το 400 μ.Χ. (±100 χρόνια), σε συνδυασμό με τεκτονικές διεργασίες, οδήγησε σταδιακά στη βύθιση της παραλιακής ζώνης. Έπειτα από περίπου 2.200 χρόνια σχετικής σταθερότητας, η γη υποχώρησε ανεπαίσθητα, παραδίδοντας τμήματα της πόλης στο νερό.
Η Villa Dolia βρίσκεται σήμερα σε βάθος -1,00 έως -2,00 μ., επάνω σε εκτεταμένο αμμώδες υποθαλάσσιο άνδηρο. Η εγγύτητα σε μικρό ρέμα – σήμερα αποξηραμένο – μαρτυρεί ότι η επιλογή της θέσης δεν ήταν τυχαία. Το νερό, γλυκό και θαλάσσιο, καθόριζε τη λειτουργία της.
Η αρχιτεκτονική της Villa: ένας οργανωμένος κόσμος
Το συγκρότημα εκτείνεται σε περίπου 1.600 τ.μ. και οργανώνεται γύρω από κεντρική αυλή με πηγάδι (αρ. 2). Μέχρι στιγμής έχουν αναγνωριστεί 33 χώροι, ενώ επιπλέον δωμάτια διακρίνονται κάτω από τις κροκάλες που καλύπτουν τον βυθό.
Η διάταξη διαμορφώνεται σε τρεις βασικούς τομείς:
Βόρειος τομέας: μεγάλος αποθηκευτικός χώρος με σειρά μικρότερων δωματίων.
Ανατολικός και νότιος τομέας: ευρύχωρα δωμάτια, πιθανώς οικιστικού χαρακτήρα.
Νοτιοανατολική ζώνη: χώρος με δάπεδο από bessales, πιθανώς σχετιζόμενος με υπόκαυστο σύστημα – μια ένδειξη άνεσης, ίσως και πολυτέλειας.
Εδώ, ο αγροτικός χαρακτήρας της villa rustica συναντά την ρωμαϊκή τεχνογνωσία.
Η cella vinaria – τα dolia της μνήμης
Η ονομασία Villa Dolia προέρχεται από τα μεγάλα πήλινα πιθάρια (dolia) που δεσπόζουν στον βόρειο και κεντρικό τομέα. Τέσσερις σειρές, περίπου είκοσι συνολικά, συγκροτούν την cella vinaria, τον χώρο αποθήκευσης του οίνου.
Στην ανατολική σειρά διακρίνονται εννέα dolia, στερεωμένα με τοιχοποιία από κονίαμα, πέτρες και κροκάλες. Στην κεντρική σειρά άλλα εννέα, ορισμένα μικρότερων διαστάσεων. Δύο διατηρούνται στη δυτική πλευρά, ενώ ένα ακόμη σώζεται στη βόρεια γωνία. Σε ορισμένα παρατηρούνται μολύβδινες συνδέσεις – graffe di piombo – τεχνική επιδιόρθωσης γνωστή ήδη από την αρχαιότητα.
Δεν πρόκειται για απλή αποθήκη. Είναι η καρδιά μιας αγροτικής οικονομίας που παρήγαγε, επεξεργαζόταν και εξήγαγε. Το κρασί, ίσως και άλλα προϊόντα, διοχετεύονταν μέσω του λιμανιού της Επιδαύρου στα εμπορικά δίκτυα της Μεσογείου.
Παραγωγή, εργασία, καθημερινότητα
Στους γειτονικούς χώρους διακρίνονται δάπεδα σε opus filinum και opus spicatum, λεκάνες και δεξαμενές, μυλόπετρες και βάρη διχτυών. Η παρουσία τους υποδηλώνει σύνθετη παραγωγική δραστηριότητα: γεωργία και αλιεία συνυπάρχουν.
Η κεραμική – κοινή μαγειρική, terra sigillata, αμφορείς – χρονολογείται στη μέση αυτοκρατορική περίοδο. Δεν έχουμε ακόμη πλήρη εικόνα της ιδιωτικής ζώνης της έπαυλης· πιθανόν εκτεινόταν προς τα νοτιοανατολικά. Όμως ακόμη και έτσι, η Villa Dolia αποκαλύπτει έναν οργανωμένο μικρόκοσμο: εργασία, αποθήκευση, διαχείριση πόρων, καθημερινή ζωή.
Έρευνα και ευθύνη
Οι πρώτες παρατηρήσεις έγιναν τη δεκαετία του 1970 με αεροφωτογράφηση. Για χρόνια, το μνημείο μελετήθηκε κυρίως από γεωμορφολόγους, στο πλαίσιο έρευνας για τις μεταβολές της στάθμης της θάλασσας. Το 2017–2018, συστηματικές αποτυπώσεις και ανασκαφικές εργασίες ανέδειξαν τον κίνδυνο φθοράς λόγω κυματισμού και έντονης λουτρικής δραστηριότητας.
Η υποθαλάσσια πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι ανεξάντλητη. Η Villa Dolia χρειάζεται προστασία, όχι μόνο ως αρχαιολογικό τεκμήριο, αλλά ως ζωντανό μάθημα σχέσης ανθρώπου και τοπίου.
Η εμπειρία της κατάδυσης – μια ήσυχη αποκάλυψη
Η ιδιαιτερότητα της Villa Dolia έγκειται στο ότι δεν απαιτεί εξειδικευμένο εξοπλισμό. Ο επισκέπτης, με μάσκα και αναπνευστήρα, γλιστρά πάνω από τα dolia και τους λιθόκτιστους τοίχους. Η θάλασσα λειτουργεί ως διάφανο κάλυμμα, όχι ως φραγμός.
Εκεί, μέσα στη σιωπή του νερού, αντιλαμβάνεται κανείς ότι η ιστορία δεν ανήκει μόνο στη στεριά. Η ρωμαϊκή έπαυλη, άλλοτε κέντρο παραγωγής και ζωής, σήμερα μετατρέπεται σε τόπο στοχασμού.
Η Villa Dolia δεν είναι απλώς αρχαιολογικός χώρος· είναι μια υπενθύμιση ότι οι πόλεις μετακινούνται, τα τοπία αλλάζουν, αλλά τα ίχνη παραμένουν. Στον Όρμο Αγίου Βλάση, η Αρχαία Επίδαυρος συνεχίζει να αναπνέει – αυτή τη φορά κάτω από το νερό.
Δημοσίευση σχολίου