Στην κωμόπολη της Νέας Κίου, λίγα χιλιόμετρα από το Άργος και πολύ κοντά στο Ναύπλιο, η Ιστορία δεν κατοικεί μόνο στα αρχεία και στις μνήμες αλλά ζει μέσα στις τελετές, στους ήχους, στα σώματα των ανθρώπων που κάθε χρόνο ξαναπατούν την ίδια ακτή, εκεί όπου η προσφυγική μνήμη συναντά το Αργολικό τοπίο. Η Νέα Κίος, ιστορική συνέχεια της Κίου της Μικράς Ασίας, αναβιώνει στα Θεοφάνεια ένα από τα πιο δυνατά μικρασιατικά της έθιμα: μια τελετουργία που ενώνει τον χριστιανικό αγιασμό των υδάτων με τη θαλασσινή ταυτότητα των προσφύγων.
Τα Θεοφάνεια εδώ δεν είναι απλώς μια εκκλησιαστική γιορτή αλλά μια συλλογική αναπαράσταση της μνήμης της παλιάς Κίου, μιας πόλης δεμένης με τη θάλασσα, τα καράβια και τους καπεταναίους της. Γι’ αυτό και τα έθιμα που τελούνται στη Νέα Κίο έχουν έντονα ναυτικά και συμβολικά χαρακτηριστικά, που ξεχωρίζουν από άλλες περιοχές της Ελλάδας.
Ο Σταυρός που περνά από σπίτι σε σπίτι
Η τελετουργία των Φώτων στη Νέα Κίο ξεκινά ήδη από την παραμονή. Σύμφωνα με το παλιό μικρασιατικό έθιμο, αυτός που έπιασε τον Τίμιο Σταυρό την προηγούμενη χρονιά τον έχει κρατήσει όλο το χρόνο στο σπίτι του, ως ευλογία και προστασία. Το απόγευμα της παραμονής των Θεοφανείων, τον παραδίδει στον ιερέα, σε μια πράξη που δεν είναι τυπική αλλά βαθιά συμβολική: ο Σταυρός επιστρέφει στην κοινότητα για να ξαναβυθιστεί στη θάλασσα και να ανανεώσει την ευλογία του τόπου.
Έτσι, ο Σταυρός δεν είναι ένα απλό εκκλησιαστικό αντικείμενο, αλλά ένα κινούμενο ιερό σύμβολο, που διατρέχει τα σπίτια των Κιωτών, συνδέοντας το ιδιωτικό με το συλλογικό, το καθημερινό με το ιερό.
Η πομπή προς τη θάλασσα
Ανήμερα των Φώτων, μετά τη Θεία Λειτουργία στον ναό της Αγίας Ειρήνης και την τέλεση του Μεγάλου Αγιασμού, κλήρος και λαός σχηματίζουν πομπή και κατευθύνονται προς την παραλία. Εκεί, σε ειδική εξέδρα που έχει κατασκευάσει ο Δήμος, τελείται ο αγιασμός των υδάτων.
Ο ιερέας κρατά τον Τίμιο Σταυρό δεμένο με βαρίδια, ένα στοιχείο που προέρχεται κατευθείαν από την Κίο της Μικράς Ασίας. Ο Σταυρός δεν επιπλέει, πρέπει να βυθιστεί, να αγγίξει τον πυθμένα της θάλασσας, σαν να ευλογεί όχι μόνο την επιφάνεια αλλά και τα βάθη. Όταν ο Σταυρός ρίχνεται στο νερό, νέοι της περιοχής βουτούν για να τον ανασύρουν. Η στιγμή αυτή, γεμάτη ένταση και προσμονή, είναι η καρδιά της τελετής.
Το “μπάνιο” του νεότερου καπετάνιου
Όμως στη Νέα Κίο το έθιμο δεν τελειώνει με την ανάσυρση του Σταυρού. Σύμφωνα με την παλιά μικρασιατική παράδοση, μετά την ανάσυρσή Του, «παίρνει το μπάνιο του» ο νεότερος καπετάνιος της Κίου. Ένας νέος άνθρωπος, που συμβολίζει τη συνέχεια της ναυτικής ζωής και της κοινότητας, βουτά στη θάλασσα, όχι απλώς ως τολμηρός νέος, αλλά ως φορέας μιας παλιάς θαλασσινής ταυτότητας. Η πράξη αυτή θυμίζει ότι η Κίος της Μικράς Ασίας ήταν λιμάνι, ναυτική πολιτεία, τόπος καπεταναίων και ταξιδιών. Η Νέα Κίος δεν ξέχασε ποτέ αυτή την καταγωγή.
Οι πυροβολισμοί των γαζοτενεκέδων
Αμέσως μετά ακολουθεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά και σπάνια έθιμα: ο πυροβολισμός των τενεκέδων. Μεταλλικοί τενεκέδες, ανοικτοί, τοποθετούνται στη θάλασσα ώστε να επιπλέουν. Στη συνέχεια, κάτοικοι πυροβολούν με βαρελώτα προς αυτούς, προκαλώντας κρότους και αναταράξεις στην επιφάνεια του νερού. Το έθιμο αυτό έχει βαθιές ρίζες στην Κίο της Μικράς Ασίας και τα τελευταία χρόνια έχει αναβιώσει στη Νέα Κίο, όχι ως φολκλόρ, αλλά ως ηχητική και συμβολική κάθαρση. Οι δυνατοί κρότοι διώχνουν, σύμφωνα με τη λαϊκή αντίληψη, το κακό, τον χειμώνα, τα σκοτεινά πνεύματα των υδάτων και ανοίγουν τον δρόμο για έναν καινούργιο, φωτεινό κύκλο ζωής.
Μνήμη, πίστη και ταυτότητα
Τα Θεοφάνεια στη Νέα Κίο είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια αναπαράσταση ενός εκκλησιαστικού τυπικού. Είναι μια τελετουργία μνήμης. Κάθε Σταυρός που βυθίζεται, κάθε καπετάνιος που βουτά, κάθε τενεκές που χτυπιέται από σφαίρα, είναι ένας τρόπος να ειπωθεί ξανά η ιστορία των προσφύγων της Κίου, που έφεραν μαζί τους όχι μόνο εικόνες και κειμήλια, αλλά έναν ολόκληρο κόσμο εθίμων και συμβολισμών.
Στη Νέα Κίο, η θάλασσα δεν είναι απλώς τοπίο αλλά μνήμη πατρίδας. Και στα Θεοφάνεια, αυτή η μνήμη αγιάζεται ξανά, κάθε χρόνο, μέσα στο κρύο νερό του Αργολικού κόλπου.
Δημοσίευση σχολίου