 |
| Φωτογραφία | Δήμος Ερμιονίδας |
Στην Ερμιόνη,
την παλιά ναυτική πολιτεία της Αργολίδας, τα Θεοφάνεια δεν είναι απλώς μια
εκκλησιαστική εορτή. Είναι μια τελετουργία μετάβασης, μια συνάντηση ανθρώπων
και θάλασσας, ένα έθιμο που μοιάζει να έρχεται από βάθη χρόνου, φορτωμένο με
μνήμη, πίστη και αλμύρα. Το έθιμο του Γιάλα-Γιάλα είναι η καρδιά
αυτής της γιορτής, μια συλλογική εμπειρία που κάθε χρόνο ανανεώνει τον δεσμό
της Ερμιόνης με το υγρό στοιχείο.
Την παραμονή
Όλα ξεκινούν
από την παραμονή των Θεοφανείων. Το λιμάνι της Ερμιόνης γεμίζει φωνές, βήματα,
κίνηση. Οι νέοι που θα συμμετάσχουν στο έθιμο συγκεντρώνονται γύρω από τις
βάρκες τους και αρχίζουν το στολισμό τους με φύλλα φοίνικα. Τα πράσινα,
γυαλιστερά φύλλα δεν είναι απλή διακόσμηση, λειτουργούν ως σύμβολα ζωής,
αναγέννησης και προστασίας. Σαν να ντύνονται οι βάρκες με έναν τελετουργικό
μανδύα πριν μπουν στο ιερό νερό.
Η εικόνα είναι
βαθιά ποιητική: μικρά σκαριά, φορτωμένα με παλαίωση και αλάτι,
μεταμορφώνονται σε τελετουργικά πλοία. Από αυτά, την επομένη, οι νέοι θα
βουτήξουν για να ανασύρουν τον σταυρό και την εικόνα της Παναγίας, δύο σύμβολα
που ενώνουν τον ουρανό και τη θάλασσα, την πίστη και το σώμα.
Όταν ακόμα η μέρα δεν έχει καλά-καλά φωτίσει, οι νέοι της Ερμιόνης ξεκινούν την πορεία τους μέσα στην κωμόπολη. Ντυμένοι με ναυτικές στολές, μεταμορφώνονται σε ζωντανά σύμβολα της ναυτικής ιστορίας του τόπου. Είναι σαν να παρελαύνουν οι σκιές των παλιών καραβοκύρηδων, των σφουγγαράδων και των θαλασσοπόρων που σμίλεψαν την ταυτότητα της Ερμιόνης.
Καθώς περνούν
από δρόμο σε δρόμο, από αυλή σε αυλή, τραγουδούν ρυθμικά το «γιάλα-γιάλα». Η
λέξη αυτή, ναυτική στην καταγωγή της, ηχεί σαν προσταγή προς τα κουπιά, σαν
παλμός που συντονίζει το σώμα με το κύμα. Από αυτή τη φωνή πήρε και το όνομά
του το έθιμο.
Οι κάτοικοι ανοίγουν τις πόρτες τους. Προϋπαντούν τους νέους με ευχές, γλυκά, κρασί, λικέρ. Δεν είναι απλώς φιλοξενία, είναι συμμετοχή στην τελετουργία. Το χωριό ολόκληρο γίνεται ένα σώμα που πάλλεται στον ίδιο ρυθμό.
Φωτογραφία | Δήμος Ερμιονίδας
Στο λιμάνι κατά των αγιασμό των Υδάτων
Όταν το
Γιάλα-Γιάλα ολοκληρώσει τον κύκλο του μέσα στην πόλη, όλοι κατευθύνονται στο
λιμάνι. Οι στολισμένες βάρκες περιμένουν. Οι νέοι ανεβαίνουν πάνω τους, ακόμα
ντυμένοι με τις στολές τους, και αρχίζουν να τις κουνάνε με δύναμη. Το νερό
ανταποκρίνεται, τα σκαριά τρίζουν, και ο αέρας γεμίζει από φωνές και
παφλασμούς.
Και τότε, σε μια
κορύφωση που μοιάζει σχεδόν διονυσιακή, οι νέοι βγάζουν τις στολές τους και
πέφτουν στη θάλασσα. Το σώμα συναντά το παγωμένο νερό, ο άνθρωπος συναντά το
στοιχείο από το οποίο ζει η Ερμιόνη εδώ και αιώνες.
Είναι η στιγμή
της βουτιάς για τον σταυρό και την εικόνα της Παναγίας. Εκεί, μέσα στο νερό, το
ιερό και το σωματικό ενώνονται, όποιος ανασύρει τα σύμβολα γίνεται φορέας
ευλογίας όχι μόνο για τον εαυτό του, αλλά για ολόκληρη την κοινότητα.
Ένα έθιμο μνήμης
και ταυτότητας
Το Γιάλα-Γιάλα
δεν είναι απλώς ένα φολκλορικό δρώμενο αλλά μια ζωντανή αφήγηση της ιστορίας
της Ερμιόνης. Η θάλασσα δεν είναι σκηνικό, είναι ο πρωταγωνιστής. Στο νερό αυτό
ταξίδεψαν γενιές ναυτικών, εμπόρων, ψαράδων και κάθε χρόνο, στα Θεοφάνεια, η
κοινότητα επιστρέφει συμβολικά σε αυτή τη μήτρα.
Η επανάληψη του
εθίμου δεν είναι μηχανική. Είναι μια πράξη μνήμης. Μέσα από τα τραγούδια, τις
βάρκες, τις βουτιές, μεταβιβάζεται στους νεότερους η αίσθηση του ποιοι είναι
και από πού έρχονται.
Τα
Θεοφάνεια είναι η γιορτή του φωτός που κατεβαίνει στον κόσμο. Στην Ερμιόνη,
αυτό το φως καθρεφτίζεται πάνω στο κύμα. Το Γιάλα-Γιάλα, με τις φωνές του, τις
κινήσεις του και την τελετουργική του ένταση, γίνεται μια γέφυρα ανάμεσα στον
ουρανό και τη θάλασσα, ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν.
Και
έτσι, κάθε χρόνο, όταν οι νέοι πέφτουν στο παγωμένο νερό, δεν αναζητούν μόνο
τον σταυρό. Ανασύρουν, μαζί του, και την ίδια την ψυχή της Ερμιόνης.
Δημοσίευση σχολίου