Στη Γη των Δαναών με φαντασία

                                                              της Κατερίνας Γραμματικού

Ψηφιδωτό Μηνών, Μουσείο Άργους [Eικόνα από searchculture]

Αν η πρώτη επαφή είναι γνώση, με την παρατήρηση πλησιάζεις την αλήθεια. Αρκεί όμως μόνο να κοιτάς για να μαθαίνεις;

Επίσκεψη στο Μουσείο

Στα μουσεία περνάς την πόρτα του στέρεου σύγχρονου κόσμου για να μπεις στο αόρατο παρελθόν. Δεν μπαίνεις εύκολα, αν δεν θέλεις να συνδεθείς με το παλιό σύμπαν-κόσμο. Ίσως χρειαστεί να αφήσεις το γήινο σώμα σου με το κοστούμι του στην είσοδο και να πας παρέα με τις αισθήσεις και τη φαντασία.

Τότε αφήνεις την αφήγηση που ενώνει τις προθήκες με τα έργα να σε ξεναγήσει, τις ετικέτες με χρονολογίες και τοποθεσίες να σε μεταφέρουν αλλού και αλλάζεις διάσταση. Κανονικά, στα μουσεία θα έπρεπε να μας προειδοποιούν ότι ενδεχομένως να υποστούμε κάποιο σοκ από την εναλλαγή των διαστάσεων – χρόνου και χώρου. Γιατί αυτό που βιώνεις σε συγκλονίζει, ακόμη κι αν έρθεις προετοιμασμένος από καιρό (με γνώση της ιστορίας κτλ.)· ακόμη κι αν ως αρχαιολόγος, ιστορικός, συντηρητής ή μουσειολόγος έχεις παιδευτεί τόσο στην ανασύνθεση του χθες, ή αν μέσω της μνήμης και της αντίληψης δεν φοβάσαι να αφεθείς και να γυρίσεις σ’ εκείνο το κάποτε χαμένο (σκαμμένο και φανερωμένο) κομμάτι  του αόρατου κόσμου. Για τους εραστές της Φαινομενολογίας (αν θέλουμε να τεκμηριώσουμε κάπως όλο αυτό, βλ. Μερλώ-Ποντύ κ.ά.), η παρατήρηση δεν είναι παθητική καταγραφή δεδομένων, παρά μια μέθοδος προσέγγισης της αλήθειας. Αλλιώς ειπωμένο: η παρατήρηση δεν γίνεται μόνο με το μυαλό, αλλά με ολόκληρο το σώμα.


[Τύφλωση Πολύφημου, κρατήρας 7ου αι. π.Χ.]

 Για να βιώσεις τα αρχαία κτερίσματα ως έργα τέχνης, θα ανασυνθέσεις με τη μνήμη και την αντίληψη τον χαμένο κόσμο, μα θα συμπεριλάβεις όλες σου τις ενεργές αισθήσεις.

Είμαστε μέσα στο Μουσείο. Ανασυνθέτουμε νοερά τα ευρήματα στις προθήκες τους, αγγίζουμε κρυφά σαν άπιστοι Θωμάδες τα μαρμάρινα αγάλματα στην επίδειξή τους. Περνάμε το βλέμμα μας πίσω από τις βιτρίνες, λοξοδρομούμε στις παιδικές λάρνακες. Θρηνούμε για τα εκθέματα. Είναι εκτοπισμένα από τον χώρο τους, αποκομμένα από τη λειτουργικότητά τους. Η φωτιά ή η λάβα τ’ απαθανάτισε –ως μαγικός και τεθλιμμένος φωτογράφος– ρίχνοντας λάσπη για να πάρει πίσω την απεικόνιση της ιστορικής μνήμης. Φεύγοντας, παίρνουμε κάτι από εκείνα τα λατρευτικά αντικείμενα ταφικών οικισμών (αναθήματα), σαν θεία ευχαριστία, με την υπόσχεση να θυμόμαστε.

Μνήμη – Τελετουργίες – Λατρείες – Ιερή Γεωγραφία 

Μνήμη (σε ταμπλό στο Μουσείο Άργους): Η ανάκληση της μνήμης των νεκρών διαμορφώνει τις σχέσεις των ζωντανών με το παρελθόν, τον χρόνο και τους προγόνους. Η παρουσία ανάμεσα στα κτερίσματα αντικειμένων που προέρχονται από το μακρινό παρελθόν δίνει υλική υπόσταση στη μνήμη και θεμελιώνει τη σύνδεση με τους προγόνους.

Τελετουργίες (σε ταμπλό στο Μουσείο Άργους): Μεγάλη ποικιλία τελετουργικών σκευών συνδέεται με επιτάφιες τελετές: αλάβαστρα, μυροδοχεία, κέρνοι, ρυτά, θυμιατήρια.

Λατρείες (σε ταμπλό στο Μουσείο Άργους): Η εμπειρία του θείου συνδέεται άρρηκτα με την αναπαράστασή του, όπως αυτή αποδίδεται στη γλυπτική, στα κηροπλαστικά έργα και στην αγγειογραφία, συγκροτώντας το θρησκευτικό λεξιλόγιο της πόλης.

Ιερή Γεωγραφία (σε ταμπλό στο Μουσείο Άργους): Πέρα απ’ το Ηραίο, το επίσημο Ιερό της πόλης, πλήθος μικρότερων Ιερών αναπτύχθηκαν κατά μήκος οδών ή κοντά σε κώμες, πηγές, ποταμούς και καλλιεργήσιμες εκτάσεις.

Η ησυχία του Μουσείου

Κι ενώ κερδίζεις σε περισυλλογή, όσο κοιτάς όλα εκείνα τα λατρευτικά αντικείμενα, τα οικιακά σκεύη και τις πανοπλίες, οι επιτύμβιες στήλες και τα ενεπίγραφα ανάγλυφα, οι αγνύθες και τα ειδώλια, οι σκύφοι και οι μελανόμορφοι κάνθαροι, σε φωνάζουν· τα κύπελλα και οι οινοχόες, τα πιθάρια και οι κέραμοι, οστέινα ή λίθινα εργαλεία... σε καλούν να ζήσεις μαζί τους, με τους «τεχνίτες του Διονύσου» και τους γεωργούς, τους σιδηρουργούς, τους ξυλουργούς και τους κεραμοποιούς που τα έφτιαξαν. Ετοιμάζεις φαγητό για κάποιο τελετουργικό γεύμα, είσαι εκεί και μένεις για λίγο. Η ησυχία ή ένα εξευγενισμένο ηχοτοπίο, μαζί με τους κρυφούς φωτισμούς και τα σποτάκια που επικεντρώνονται στο καθαυτό αντικείμενο που κοιτάς, συνθέτουν την κατάλληλη ατμόσφαιρα – ώσπου μία μύγα ή μια παρέα μαθητών αρκεί να σου χαλάσει την ψυχική ανάταση.

[Ληκύθιο, 750-730 π.Χ., Δείγμα Αργειακής εικονογραφίας]

Όλα παραμένουν στην ίδια θέση. Ακίνητα, αλύγιστα. Τα κοιτάς και σε κοιτούν, σου μιλούν κι εσύ κατανοείς τη γλώσσα τους, κι ας είσαι διαφορετικός κάθε φορά, αλλιώτικος. 

Φανταστείτε πώς θα άλλαζε η οπτική μας και πώς θα συμμετείχαν οι αισθήσεις μας, εάν τα μουσεία φτιάχνονταν στον ίδιο τον τόπο του σκάμματος, με τον ίδιο προσανατολισμό και χωρική διάσταση.

Η λέξη Μουσείο, σύμφωνα με το λεξικό, προκύπτει από τις Μούσες. Χώρος αφιερωμένος στις Τέχνες και τις Μούσες, αργότερα έδρα φιλοσοφικών σχολών και βιβλιοθήκης, κατέληξε χώρος φύλαξης και έκθεσης έργων τέχνης και σημαντικών ιστορικών αντικειμένων.

 

Το Αρχαιολογικό Μουσείο του Άργους (argolisculture.gr) στεγάζεται από τις αρχές τις δεκαετίας του 1960 σε κτηριακό συγκρότημα που αποτελείται από την ιστορική οικία του στρατηγού Δημητρίου Καλλέργη και ένα σύγχρονο κτήριο που προσαρτήθηκε σε αυτή, στη συμβολή των οδών Βασ. Όλγας και Καλλέργη. Η Οικία Καλλέργη, κτισμένη το 1830, μετασκευάστηκε κατάλληλα για να μετατραπεί σε μουσειακό χώρο κατά το διάστημα 1956-1957, ενώ η προσθήκη του σύγχρονου κτηρίου, που κτίστηκε με έξοδα της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής, εγκαινιάστηκε το 1961.

 

 

 

 

Post a Comment

Νεότερη Παλαιότερη