Από την Καρύταινα και τον Αλφειό στο Λύκαιο, τη Λυκόσουρα, τον Ίσαρη και τον Βάστα, και από τη Φαλαισία ως τους Χράνους, ένα δίκτυο μονοπατιών διασχίζει από τα δυτικά στα ανατολικά το νότιο τμήμα της Αρκαδίας και όλα μάζί αποτελούν τα Αρκαδικά Μονοπάτια.
Η Αρκαδία είναι ένας τόπος που τον καταλαβαίνεις καλύτερα περπατώντας. Το Arcadia Trail απλώνεται στην καρδιά της, με δύο βασικούς κλάδους που συναντούν διαφορετικές αλλά αλληλένδετες όψεις του ίδιου τοπίου.
Ο πρώτος κλάδος ξεκινάει από την Καρύταινα και τον Αλφειό προς το Λύκαιο, τη Λυκόσουρα, τον Ίσαρη και τον Βάστα, περνά μέσα από την αρχαία και μυθολογική Αρκαδία. Ο δεύτερος κλάδος καλύπτει την πλευρά της περιοχής της Φαλαισίας, από το Λεοντάρι, την Καμάρα, το Δυρράχι και τον Άκοβο ως τους Κάτω Γιανναίους, τον Μύλο του Κολοκοτρώνη, τη Βελιγοστή και καταλήγει στους Χράνους, αποκαλύπτει περισσότερο την Αρκαδία της καθημερινής ζωής από τον Μεσαίωνα έως το σήμερα.
Οι δύο κλάδοι συμπληρώνουν ο ένας τον άλλο. Ο ένας οδηγεί προς τα αρχαία ιερά και τη μυθολογική μνήμη ενώ ο άλλος περνά μέσα από τα ίχνη των ανθρώπων, των νερών, των μύλων, των γεφυριών, της γεωργίας και της κτηνοτροφίας. Μαζί συνθέτουν ένα τοπίο όπου η φύση και η ανθρώπινη ιστορία δεν χωρίζονται.
Πριν από τους δρόμους και τα χωριά υπήρχε το βουνό. Η περιοχή γύρω από το Λύκαιο Όρος χαρακτηρίζεται από έντονο ορεινό ανάγλυφο, βαθιές ρεματιές και διαδοχή ορεινών και ημιορεινών ζωνών. Οι ασβεστολιθικοί σχηματισμοί και η δράση του νερού συνέβαλαν στη διαμόρφωση των χαραδρών, των πηγών και των μικρών κοιλάδων. Το νερό, άλλοτε φανερό και άλλοτε κρυμμένο μέσα στο πέτρωμα, υπήρξε ένας από τους βασικούς παράγοντες που καθόρισαν την ανθρώπινη εγκατάσταση.
Στο Λύκαιο και στα γύρω βουνά η βλάστηση μεταβάλλεται με το υψόμετρο, από τις δασωμένες πλαγιές και τα δρυοδάση έως τις γυμνές κορυφές. Η εναλλαγή αυτή δεν είναι μόνο φυσιογραφική. Επηρέασε την κτηνοτροφία, τη συλλογή ξυλείας, τις καλλιέργειες και τις διαδρομές των ανθρώπων. Έτσι εξηγείται και η χάραξη των παλιών μονοπατιών. Ο άνθρωπος δεν χάραζε τον δρόμο όπου ήθελε. Ακολουθούσε το νερό, τις ράχες, τα περάσματα και τις πιο ήπιες πλαγιές.
Από την Καρύταινα προς το Λύκαιο
Η Καρύταινα είναι ένα φυσικό σημείο εκκίνησης για αυτή την ανάγνωση του τοπίου. Το κάστρο δεσπόζει πάνω από την κοιλάδα του Αλφειού και μαζί με την ιστορική γέφυρα μαρτυρεί τη σημασία του περάσματος. Η γεωγραφία δημιούργησε τη θέση και η ιστορία την οχύρωσε.
Από εδώ οι διαδρομές ανηφορίζουν προς το Κωτύλιον και τις Άνω Καρυές. Τα παλιά περάσματα συνδέουν νερόμυλους, χάνια, μικρούς οικισμούς, καλλιέργειες και βοσκότοπους, πριν φτάσουν στον ορεινό κόσμο του Λυκαίου. Η σημερινή καταγραφή των Αρκαδικών Μονοπατιών διατηρεί αυτή τη λογική, με διαδοχικά σκέλη Καρύταινα–Κωτύλιο, Κωτύλιο–Άνω Καρυές, Άνω Καρυές–Λύκαιο και στη συνέχεια Λύκαιο–Βάστα και Βάστας – Ίσαρης. Δεν πρόκειται επομένως για μια καινούργια χάραξη πάνω σε έναν παρθένο χώρο. Είναι η σύγχρονη ανάγνωση ενός παλαιότερου δικτύου επικοινωνίας.
Το Λύκαιο, το ιερό βουνό
Στο Λύκαιο το τοπίο αποκτά άλλη σημασία. Στην κορυφή του βουνού αναπτύχθηκε το περίφημο ιερό του Διός Λυκαίου, με τον βωμό και τις εγκαταστάσεις του ιερού χώρου. Στην ευρύτερη περιοχή υπήρχε επίσης το στάδιο και ο ιππόδρομος, όπου συνδέεται η λατρεία με τους Λυκαίους Αγώνες.
Το σημαντικό είναι ότι εδώ το φυσικό ανάγλυφο δεν αποτέλεσε απλώς το σκηνικό της λατρείας. Το ίδιο το βουνό έγινε ιερός τόπος. Η κορυφή, ο ορίζοντας και η θέα προς τη Μεγαλοπολίτιδα Χώρα και τα γύρω βουνά έδιναν στο τοπίο μια ιδιαίτερη δύναμη. Ο πεζοπόρος που ανεβαίνει σήμερα στο Λύκαιο ακολουθεί, με διαφορετικό τρόπο, μια πανάρχαια ανθρώπινη κίνηση προς την κορυφή. Το μονοπάτι γίνεται έτσι ένας σύνδεσμος ανάμεσα στη γεωγραφία και την αρχαιολογία.
Η Λυκόσουρα και το νερό
Από το Λύκαιο η διαδρομή κατεβαίνει προς τη Λυκόσουρα, έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς τόπους της περιοχής.
Η αρχαία πόλη και το Ιερό της Δέσποινας αποτελούν ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο της αρκαδικής θρησκευτικής παράδοσης. Το μικρό Αρχαιολογικό Μουσείο Λυκόσουρας στεγάζει ευρήματα από το ιερό και την περιοχή, διατηρώντας τη μνήμη ενός τόπου όπου η αρχαιολογία παραμένει δεμένη με το φυσικό περιβάλλον. Εδώ όμως υπάρχει και μια δεύτερη ιστορία, αυτή της καθημερινής ζωής. Οι πηγές και τα ρέματα έδωσαν νερό στον οικισμό και τροφοδότησαν μεταγενέστερες οικονομικές δραστηριότητες, ανάμεσά τους και νερόμυλους. Η συνέχεια αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Το ίδιο φυσικό αγαθό που έκανε έναν τόπο κατοικήσιμο στην αρχαιότητα εξακολούθησε να καθορίζει τη ζωή του αιώνες αργότερα.
Βάστας και Ίσαρης: το τοπίο της καθημερινότητας
Ο κλάδος προς τη Βάστα και τον Ίσαρη περνά μέσα από μια περιοχή όπου οι πηγές, οι ρεματιές και οι δασωμένες πλαγιές διαμορφώνουν ένα χαρακτηριστικό αρκαδικό τοπίο. Η διαδρομή Λύκαιο–Βάστα χαρακτηρίζεται από πολλές πηγές, ενώ η περιοχή υπήρξε παλαιότερα διάσπαρτη από στάνες και μικρές κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις. Σήμερα τα ίχνη αυτής της δραστηριότητας παραμένουν αποτυπωμένα στο έδαφος.
Από τον Βάστα προς τον Ίσαρη, το μονοπάτι περνά από την Αγία Θεοδώρα και συνεχίζει μέσα από παλιές γεωργικές ζώνες, ρεματιές και μικρές υδροδοτικές κατασκευές. Η διαδρομή διασχίζει έτσι ένα τοπίο όπου η γεωργία και η διαχείριση του νερού υπήρξαν μέρος της καθημερινής οικονομίας.
Ο Ίσαρης είναι χαρακτηριστικό ορεινό χωριό, τοποθετημένο πάνω σε ράχη με κριτήρια που συνδέονται με την άμυνα, την ύδρευση και την πρόσβαση στους διαφορετικούς πόρους του βουνού.
Ο κλάδος της περιοχής της Φαλαισίας
Ο δεύτερος μεγάλος κλάδος ανοίγεται προς την περιοχή της Φαλαισία. Από το Λεοντάρι, την Καμάρα και το Δυρράχι η διαδρομή συνεχίζει προς τον Άκοβο, τους Κάτω Γιανναίους, τον Μύλο του Κολοκοτρώνη, το τρίτοξο γεφύρι του Ξερίλα, τη Βελιγοστή και τους Χράνους.
Εδώ το Arcadia Trail γίνεται περισσότερο ένα μονοπάτι της νεότερης κοινωνικής ιστορίας. Τα χωριά είναι δεμένα με μικρές κοιλάδες, ρέματα και περάσματα. Τα γεφύρια δεν κατασκευάστηκαν για να εντυπωσιάζουν αλλά για να εξασφαλίζουν την επικοινωνία. Οι νερόμυλοι δεν ήταν μνημεία αλλά χώροι εργασίας. Οι δρόμοι δεν εξυπηρετούσαν τον περιηγητή αλλά τον γεωργό, τον κτηνοτρόφο και τον έμπορο.
Ο Μύλος του Κολοκοτρώνη και το τρίτοξο γεφύρι του Ξερίλα είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της υλικής ιστορίας. Το ίδιο το επίσημο Arcadia Trail περιλαμβάνει το τρίτοξο γεφύρι, τον Άκοβο, το Λεοντάρι και το Δυρράχι στα σημεία ενδιαφέροντος του δικτύου. Εδώ η εθνολογία γίνεται σχεδόν ορατή. Στις ξερολιθιές, στα αλώνια, στις πηγές και στα παλιά περάσματα διακρίνεται ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι προσαρμόστηκαν στο βουνό.
Δύο κλάδοι, μία Αρκαδία
Οι δύο κλάδοι του Arcadia Trail δεν αφηγούνται δύο διαφορετικές ιστορίες. Αφηγούνται την ίδια ιστορία από διαφορετικές πλευρές.
Η διαδρομή Καρύταινα–Λύκαιο–Λυκόσουρα–Βάστα–Ίσαρης οδηγεί βαθύτερα στην αρχαία Αρκαδία, στους θεούς, στα ιερά και στους παλιούς οικισμούς. Ενώ η διαδρομή της Φαλαισίας οδηγεί στην Αρκαδία των ανθρώπων, της εργασίας, των νερών, των μύλων και των γεφυριών. Ανάμεσά τους υπάρχει το ίδιο βουνό και η ίδια ανάγκη: να βρεθεί δρόμος μέσα σε ένα δύσκολο ανάγλυφο.
Η Αρκαδία πέρα από τον μύθο
Στους δύο κλάδους του Arcadia Trail η Αρκαδία αποκαλύπτεται πέρα από την ειδυλλιακή εικόνα του μύθου. Από την Καρύταινα, το Λύκαιο και τη Λυκόσουρα ως τον Ίσαρη και τον Βάστα, και από τη Φαλαισία, το Λεοντάρι και τον Άκοβο ως τους Χράνους, το μονοπάτι περνά μέσα από έναν τόπο που κατοικήθηκε, καλλιεργήθηκε και περπατήθηκε για αιώνες.
Οι πηγές, οι ξερολιθιές, τα αλώνια, οι νερόμυλοι και τα γεφύρια είναι τα ίχνη αυτής της ζωής. Δίπλα τους στέκουν τα αρχαία ιερά, τα κάστρα και οι παλιοί οικισμοί. Έτσι, η γεωλογία γίνεται ιστορία και η καθημερινότητα γίνεται μνήμη. Κάτω από τα πόδια βρίσκεται ο βράχος, δίπλα κυλά το νερό και πάνω στις πλαγιές συνεχίζουν να σώζονται τα ίχνη των ανθρώπων. Το Arcadia Trail δεν οδηγεί μόνο από έναν τόπο σε έναν άλλο. Διασχίζει τον ίδιο τον χρόνο της Αρκαδίας, γιατί εδώ το τοπίο δεν είναι το φόντο της ιστορίας. Είναι η ίδια η ιστορία.
Δημοσίευση σχολίου