Η νέα ταινία «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν επαναφέρει τον Όμηρο στο προσκήνιο. Μια κινηματογραφική προσέγγιση που συνδέει το αρχαιότερο ευρωπαϊκό έπος με τα μεγάλα υπαρξιακά ερωτήματα του σύγχρονου κόσμου.
Η Οδύσσεια του Νόλαν δεν είναι απλώς μια κινηματογραφική υπερπαραγωγή
Η ανακοίνωση της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν έχει ήδη προκαλέσει τεράστιο διεθνές ενδιαφέρον. Πολύ πριν την έξοδό της στις αίθουσες, η νέα παραγωγή αντιμετωπίζεται ως ένα από τα σημαντικότερα κινηματογραφικά γεγονότα της δεκαετίας, όχι μόνο λόγω του δημιουργού του Oppenheimer και του Interstellar, αλλά κυρίως επειδή επιχειρεί να μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη το διαχρονικό έπος του Ομήρου.
Η επιλογή αυτή δεν αποτελεί μια ακόμη μεταφορά της ελληνικής μυθολογίας. Αντίθετα, έρχεται σε μια εποχή όπου η ανθρωπότητα μοιάζει να αναζητά ξανά τις μεγάλες αφηγήσεις που μπορούν να εξηγήσουν τον κόσμο της.
Η Οδύσσεια δεν αφηγείται απλώς το τέλος του Τρωικού Πολέμου, αλλά την αρχή μιας νέας ιστορικής εποχής, εκεί όπου ο άνθρωπος καλείται να επιβιώσει όχι μέσα από τη δύναμη των όπλων αλλά μέσα από τη γνώση, την ευφυΐα και τη μνήμη.
Από τον πόλεμο στην επιβίωση
Η Ιλιάδα είναι το έπος της σύγκρουσης. Η Οδύσσεια, αντίθετα, είναι το έπος της επιστροφής. Ο Οδυσσέας δεν πολεμά πλέον για να κατακτήσει πόλεις. Αγωνίζεται να ξαναβρεί τον εαυτό του, την οικογένειά του, την πατρίδα του. Το ταξίδι του γίνεται μια διαρκής δοκιμασία απέναντι στις δυνάμεις της φύσης, στους θεούς αλλά κυρίως απέναντι στην ίδια την ανθρώπινη φύση.
Είναι χαρακτηριστικό ότι σχεδόν κάθε σταθμός του ταξιδιού του αντιπροσωπεύει και μια διαφορετική μορφή πολιτισμού ή βαρβαρότητας:
- οι Λωτοφάγοι της λήθης,
- οι Κύκλωπες χωρίς νόμους,
- η Κίρκη της μεταμόρφωσης,
- οι Σειρήνες της γνώσης,
- η Σκύλλα και η Χάρυβδη των ακραίων επιλογών.
Δεν πρόκειται απλώς για μυθολογικά επεισόδια αλλά για συμβολικές εικόνες που εξακολουθούν να συνοδεύουν τον δυτικό πολιτισμό εδώ και σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια.
Γιατί ο Νόλαν στρέφεται στον Όμηρο;
Όποιος γνωρίζει το έργο του Κρίστοφερ Νόλαν δύσκολα θα θεωρήσει τυχαία την επιλογή της Οδύσσειας.
Σχεδόν όλες οι ταινίες του περιστρέφονται γύρω από κοινά φιλοσοφικά ερωτήματα: η μνήμη, ο χρόνος, η ταυτότητα, η ανθρώπινη επιλογή, η σχέση ανάμεσα στην πραγματικότητα και στην ψευδαίσθηση.
Η Οδύσσεια συγκεντρώνει όλα αυτά τα στοιχεία σε ένα από τα αρχαιότερα λογοτεχνικά έργα της ανθρωπότητας. Ο Οδυσσέας είναι ίσως ο πρώτος πραγματικά σύνθετος ήρωας της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Δεν είναι ανίκητος. Δεν είναι ο ισχυρότερος. Επιβιώνει επειδή σκέφτεται. Αυτό ακριβώς είναι που κάνει το έπος τόσο σύγχρονο.
Η Οδύσσεια ως σχόλιο για τον σύγχρονο κόσμο
Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από πολέμους, κλιματική κρίση, τεχνητή νοημοσύνη, κοινωνική απομόνωση και βαθιά αμφισβήτηση των παραδοσιακών αξιών.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Οδύσσεια αποκτά μια νέα επικαιρότητα. Δεν αναζητά την κατάκτηση αλλά την επιστροφή. Δεν υμνεί την αυτοκρατορία αλλά την πατρίδα. Δεν δοξάζει τη βία αλλά την αντοχή.
Αυτός είναι ίσως και ο λόγος που πολλοί θεωρούν ότι η ταινία του Νόλαν μπορεί να εξελιχθεί σε κάτι πολύ περισσότερο από μια ακόμη υπερπαραγωγή. Μπορεί να αποτελέσει μια νέα ανάγνωση του Ομήρου για τον 21ο αιώνα.
Από την αρχή της Ιστορίας στο μέλλον του ανθρώπου
Η Οδύσσεια γράφεται σε μια περίοδο που ο ελληνικός κόσμος ανασυγκροτείται μετά την κατάρρευση του μυκηναϊκού πολιτισμού. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί ιστορικοί βλέπουν μέσα στο έπος την απαρχή ενός νέου ελληνικού κόσμου, όπου το εμπόριο, η ναυσιπλοΐα και η εξερεύνηση αντικαθιστούν τη λογική των ανακτόρων και των πολεμικών συγκρούσεων.
Έτσι, το ταξίδι του Οδυσσέα μπορεί να ιδωθεί ως το πέρασμα από έναν κόσμο που καταρρέει σε έναν κόσμο που γεννιέται. Η ίδια αυτή μετάβαση είναι που κάνει την Οδύσσεια διαχρονική.
Ένα ελληνικό έπος με παγκόσμια απήχηση
Η ταινία του Νόλαν αναμένεται να επαναφέρει εκατομμύρια θεατές στον Όμηρο, υπενθυμίζοντας ότι η ελληνική γραμματεία εξακολουθεί να αποτελεί θεμέλιο της παγκόσμιας λογοτεχνίας και του κινηματογράφου.
Για την Ελλάδα, αλλά και για περιοχές όπως η Αργολίδα, όπου η μυκηναϊκή παράδοση παραμένει ζωντανή μέσα από τις Μυκήνες και την Τίρυνθα, η νέα κινηματογραφική μεταφορά αποτελεί ακόμη μία αφορμή να αναδειχθεί η διαχρονική αξία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Η Οδύσσεια δεν είναι μόνο η ιστορία ενός βασιλιά που επιστρέφει στην Ιθάκη. Είναι η ιστορία κάθε ανθρώπου που προσπαθεί να διατηρήσει την ταυτότητά του μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς. Και ίσως γι' αυτό, σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια μετά τη σύνθεσή της, εξακολουθεί να αποτελεί το πιο επίκαιρο ταξίδι της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Δημοσίευση σχολίου