Το κρασί του Μυκηναϊκού πολιτισμού

 της Κατερίνας Γραμματικού

Το κρασί των Μυκηνών είναι ο Νεμεάτικος οίνος της αρχαιότητας

Στο νοτιότερο άκρο της Βαλκανικής Χερσονήσου, αγκαλιασμένη από τους ζαφειρένιους βραχίονες της Ανατολικής Μεσογείου, η Ελλάδα, ένας κομματιασμένος βράχος που πέταξαν οι Θεοί από ψηλά στη θάλασσα, λούζεται από γενέσεως κόσμου, μακάρια το Απολλώνιο φως.

 Το κρασί των Μυκηνών και Οι διατροφικές συνήθειες

Οι Μυκήνες κατοικήθηκαν από τότε που οι άνθρωποι σμίλευαν την πέτρα. Γιγαντόσωμα όντα, σχεδόν μυθολογικά, μετακινούσαν ογκόλιθους, έδιναν σχήμα στον χαλκό και τον χρυσό, έγραφαν χαράζοντας σχέδια σε πηλό· αυτά θα γίνονταν σύμβολα μιας πρωτότυπης γραφής και μιας σπουδαίας γλώσσας. Τιθάσευαν τους ανέμους με τη γνώση, ώστε να κινήσουν τα καράβια τους, σχεδίαζαν δρόμους για να φύγουν μακριά, να μετακινούνται στα άλλα μυκηναϊκά κέντρα, να φτάσουν και να ανταλλάξουν με τη Μινωική Κρήτη προϊόντα και γνώση, να παράξουν έργα με λυρικότητα και λόγο, μουσικές, μύθους και Ιστορία.

Ο Γανυμήδης, ο οινοχόος των θεών, σερβίρει κρασί

 Στο παλάτι των Μυκηνών, μέσα στη μεγάλη κυκλική εστία, βρίσκεται η αίθουσα του θρόνου, του Άνακτα της περιοχής. Περιστοιχισμένοι από τοιχογραφίες, αξιωματούχοι και πολεμιστές, ευγενείς και προνομιούχοι της ελίτ, είναι συγκεντρωμένοι γύρω από τον βασιλιά. Θα γιορτάσουν πίνοντας άφθονο κρασί από κρατήρες που γεμίζουν κύλικες, τρώγοντας σφάγια και εδέσματα, αφού πρώτα θυσιάσουν ζώα σε ιερή τελετουργία. Όσο ο αοιδός απαγγέλλει θρυλικά κατορθώματα και το φαγητό γλυκαίνει το σώμα, η συναίνεση των ισχυρών ανδρών, κάτω από την αποδοχή της ιεραρχίας μεταξύ των συνδαιτυμόνων, ενδυναμώνει τις σχέσεις τους. Οι αποφάσεις θα παρθούν πριν από το τελευταίο πιάτο. Ο προσανατολισμός δείχνει την Τροία. Το ζήτημα είναι ηθικό!

Αν η παραπάνω εικόνα έρχεται από ζωντανές αφηγήσεις και Ομηρικές αναφορές, αυτό που ίσως αναρωτιέται ο οινόφιλος είναι: τι κρασί έπιναν σε εκείνα τα βασιλικά ανάκτορα; Τι φαγητά είχαν; Πώς μαγείρευαν; Πρώτα απ’ όλα όμως, πώς επικοινωνούνταν όλα αυτά;

Μυκηναϊκοί δρόμοι

Γνωρίζουμε ότι το μυκηναϊκό οδικό δίκτυο ήταν ένα άριστο επίτευγμα οδικής μηχανικής για την εποχή του, που θα ζήλευαν ακόμη και σύγχρονοι συγκοινωνιολόγοι. Χωρίς την ύπαρξη δρόμων και μονοπατιών, χωρίς γέφυρες και τη δίολκο της Κορίνθου, η Πελοπόννησος θα ήταν απομονωμένη. Η κατασκευή λιθόχτιστων δρόμων, με επιχώσεις, αναλημματικούς τοίχους και γέφυρες, βοήθησε την κυκλοφορία ανθρώπων, τροχοφόρων οχημάτων και εμπορευμάτων, βελτιώνοντας τη ζωή των ανθρώπων και ενισχύοντας την ανάπτυξη του πολιτισμού τους.

Εκτός από τον πηλό, η ανάπτυξη του πολιτισμού δεν θα ήταν εφικτή χωρίς τη μεταφορά μεταλλευμάτων από τα νησιά και την Ανατολή μέσω του θαλάσσιου δικτύου, αλλά και μέσω χερσαίων διαδρομών, όπως από τη Μακεδονία. Επιπλέον, μεταφέρονταν τροφές που δεν παράγονταν εντός του βασιλείου — και πώς να ζήσει κανείς μόνο με χόρτα και πουλιά;

Στην Αργολίδα βρείτε το μυκηναϊκό τρίγωνο: Τίρυνθα – Μιδέα – Μυκήνες

Χαρτογραφημένα μονοπάτια περιμένουν τον επισκέπτη της Αργολίδας για περπάτημα. Ακολουθήστε τα χαρτογραφημένα αρχαία μονοπάτια που υπάρχουν στον Εναλλακτικό Οδηγό Οινοτουρισμού και Αγροτουρισμού, της Κατερίνας Γραμματικού και ξεκινήστε από την Ακρόπολη των Μυκηνών. Πρώτα, όμως, θαυμάστε τον Θησαυρό του Ατρέα. Κατευθυνθείτε δυτικά προς τους τάφους. Θα εντυπωσιαστείτε από τον αριθμό και το μεγαλείο του διάσπαρτου μυκηναϊκού νεκροταφείου που απλώνεται ανάμεσα στους ελαιώνες.

Από την πύλη των ανακτόρων μπορείτε να κινηθείτε βορειοανατολικά και να ακολουθήσετε το αρχαίο μονοπάτι που οδηγεί στην Προσύμνη. Πρόκειται για χωμάτινο δρόμο.

Ένας άλλος δρόμος, σύγχρονος πλέον αλλά πάνω στα χνάρια του παλιού οδικού δικτύου, οδηγεί προς την αρχαία Τίρυνθα, τον θολωτό τάφο και το μυκηναϊκό φράγμα.

Το σύμβολο της
 Γραμμικής Β΄ για το κρασί

 Φλιάσιος οίνος

Το κρασί που έπιναν, λοιπόν, στα συμπόσια των Μυκηνών πρέπει να προερχόταν από αμπέλια της γειτονικής Νεμέας, δεδομένου ότι η αμπελοκαλλιέργεια στην περιοχή χρονολογείται ήδη από το 573 π.Χ. Μιλάμε για τον Φλιάσιο οίνο, με τον οποίο ξεδιψούσαν οι ταξιδιώτες στα Νέμεια (τους αγώνες στο αρχαίο στάδιο) και οι αγωνιστές του ’21. Το ίδιο κρασί γεύονταν και οι Ευρωπαίοι περιηγητές του 18ου και 19ου αιώνα.

Ο «Φλιάσιος Οίνος», φημισμένο κρασί της αρχαιότητας, παραγόταν στην ίδια περιοχή όπου παράγεται και σήμερα, στο Νέμειο πεδίο, τη μείζονα οινική περιοχή της Νεμέας. Αν και ο τόπος αυτός συνδέεται με τον μύθο του Ηρακλή και του Λέοντα της Νεμέας, του πρώτου από τους δώδεκα άθλους του, η ιστορία του είναι ακόμη βαθύτερη.

Όσον αφορά τον Φλιάσιο οίνο, αξίζει να αναφέρουμε ότι στην πορεία άλλαξε όνομα. Κατά τους βυζαντινούς χρόνους ονομάστηκε «Αγιωργίτικο», από την εκκλησία που κάποτε βρισκόταν στο κέντρο της περιοχής. Έτσι, το κρασί αυτό «ξαναβαπτίστηκε» και εξελίχθηκε σε ένα διάσημο brand name, ενώ ο Συνεταιρισμός Αμπελοπαραγωγών το καθιέρωσε ως σήμα κατατεθέν.

Αν διερωτηθούμε περισσότερο για το τι έτρωγαν οι Μυκηναίοι πρόγονοί μας και ποιες ήταν οι διατροφικές τους συνήθειες, θα δούμε από τα ταφικά ευρήματα και τις αναπαραστάσεις σε αγγεία ότι η διατροφή τους περιλάμβανε δημητριακά, κυνήγι, όσπρια, φρούτα, ελιές και λάδι, ψάρια και όστρακα, ενώ από τις αγγειογραφίες γνωρίζουμε ότι κατανάλωναν επίσης σουπιές και χταπόδια (Περισσότερα θα βρείτε στο βιβλίο της Κατερίνας Γραμματικού Γαστρονομικά ταξίδια στη μαγειρική της Πελοποννήσου).

 Η δοκιμή κρασιού στο Άργος προσφέρει ένα μοναδικό ταξίδι στους πλούσιους αμπελώνες που βρίσκονται πλησίον της αρχαίας πόλης.

 Φωτογραφίες Κατερίνας Γραμματικού