Στις αίθουσες του Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο ανοίγει στις 26 Μαΐου μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές εκθέσεις των τελευταίων ετών. Η έκθεση «Η Πύλος του Νέστορα. Ένα μυκηναϊκό βασίλειο αποκαλύπτεται» επιχειρεί να αφηγηθεί την ιστορία της μυκηναϊκής Μεσσηνίας όχι μέσα από έναν ψυχρό κατάλογο εκθεμάτων αλλά μέσα από μια ανθρώπινη αφήγηση, όπου τα αντικείμενα αποκτούν ξανά φωνή και μνήμη.
Η νέα αυτή παρουσίαση του μυκηναϊκού πολιτισμού οδηγεί τον επισκέπτη σε μια μεγάλη διαδρομή μέσα στον χρόνο. Από τις πρώτες τοπικές ηγεμονίες της προϊστορικής Μεσσηνίας έως την ίδρυση του ανακτόρου στον Άνω Εγκλιανό, εκεί όπου διαμορφώθηκε το ισχυρό βασίλειο που η ομηρική παράδοση συνέδεσε με τον σοφό βασιλιά Νέστορα.
Εικ.1: Χάλκινο στέμμα με στεφάνη και χρυσό «αστέρι – άνθος» στην κορυφή. Μυρσινοχώρι, Θολωτός Τάφος 1, 1630-1510 π.Χ, Μουσείο Χώρας
Η έκθεση δεν παρουσιάζει μόνο σπάνια έργα τέχνης και πολύτιμα αρχαιολογικά ευρήματα. Παρουσιάζει τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο η αρχαιολογική έρευνα αποκαλύπτει το παρελθόν. Μέσα από ανασκαφικά ημερολόγια, παλιές φωτογραφίες, σχέδια και επιστημονική τεκμηρίωση, ο επισκέπτης έρχεται σε επαφή με τη διαδικασία της ανασκαφής και της ερμηνείας των ευρημάτων.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια έκθεση που φωτίζει όχι μόνο τον κόσμο των Μυκηναίων αλλά και την ίδια την επιστήμη της αρχαιολογίας.
Η μυκηναϊκή Μεσσηνία και οι πρώτες ηγεμονίες
Η πρώτη ενότητα της έκθεσης, με τίτλο «Μικρές ηγεμονίες, μεγάλος πλούτος», μεταφέρει τον επισκέπτη στη Μεσσηνία του 17ου έως του 14ου αιώνα π.Χ. Ήταν η εποχή κατά την οποία η περιοχή εξελισσόταν σε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του μυκηναϊκού κόσμου.
Οι ανασκαφές στη Χώρα, την Περιστεριά, το Μυρσινοχώρι, την Τραγάνα, την Κουκουνάρα, το Κορυφάσιο, τα Νιχώρια και άλλες θέσεις αποκάλυψαν έναν κόσμο εύπορο και οργανωμένο. Οι μεγάλοι θολωτοί τάφοι, οι λακκοειδείς ταφές και τα πλούσια κτερίσματα μαρτυρούν την ύπαρξη ισχυρών τοπικών αρχόντων που διατηρούσαν επαφές με την Κρήτη, τις Κυκλάδες και την ανατολική Μεσόγειο.
Η κοινωνία εκείνης της περιόδου φαίνεται πως ήταν δυναμική και εξωστρεφής. Οι επαφές με τον μινωικό πολιτισμό της Κρήτης επηρέασαν βαθιά την τέχνη, τη θρησκεία και την πολιτική οργάνωση της περιοχής.
Ο Γρύπας–Πολεμιστής
Η δεύτερη ενότητα της έκθεσης επικεντρώνεται στον Άνω Εγκλιανό, την περιοχή όπου αργότερα θα οικοδομηθεί το περίφημο Ανάκτορο του Νέστορα.
Εδώ παρουσιάζονται τα ευρήματα από τους θολωτούς και θαλαμωτούς τάφους της περιοχής, αλλά και μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις των τελευταίων δεκαετιών: ο τάφος του λεγόμενου Γρύπα–Πολεμιστή.
Ο Γρύπας Πολεμιστής βρέθηκε θαμμένος μαζί με εξαιρετικά πολύτιμα αντικείμενα, τα οποία μαρτυρούν τον πλούτο και τη δύναμή του. Ανάμεσα στα ευρήματα ξεχωρίζουν χρυσά δαχτυλίδια, σφραγιδόλιθοι, ξίφη, χάλκινα όπλα και έργα τέχνης μοναδικής τεχνικής.
Η ανακάλυψη του τάφου θεωρήθηκε κομβικής σημασίας για τη μελέτη του μυκηναϊκού πολιτισμού, επειδή αποκάλυψε τις στενές σχέσεις της Μεσσηνίας με τον μινωικό κόσμο της Κρήτης. Πολλά από τα αντικείμενα φέρουν μινωικές επιρροές και αποδεικνύουν ότι η μετάβαση από τον μινωικό στον μυκηναϊκό πολιτισμό ήταν μια σύνθετη και μακρά διαδικασία πολιτισμικών ανταλλαγών.
Στην έκθεση παρουσιάζεται επίσης το εντυπωσιακό χρυσό στέμμα από το Ρούτσι, ένα μοναδικό εύρημα που εκτίθεται για πρώτη φορά στην Αθήνα. Το αντικείμενο αυτό αποτελεί σύμβολο εξουσίας και κοινωνικού κύρους, υπενθυμίζοντας ότι οι άρχοντες της μυκηναϊκής Μεσσηνίας είχαν ήδη διαμορφώσει μια ισχυρή πολιτική ταυτότητα.
Ο μυκηναϊκός κόσμος και ο θεατής
Η τρίτη ενότητα της έκθεσης οδηγεί τον επισκέπτη στο αποκορύφωμα της μυκηναϊκής εξουσίας στη Μεσσηνία: το Ανάκτορο του Νέστορα στον Άνω Εγκλιανό.
Το ανάκτορο αποκαλύφθηκε το 1939 από τους αρχαιολόγους Καρλ Μπλέγκαν και Κωνσταντίνο Κουρουνιώτη. Η ανασκαφή θεωρήθηκε μία από τις σημαντικότερες στιγμές στην ιστορία της ελληνικής αρχαιολογίας, καθώς έφερε στο φως ένα πλήρες μυκηναϊκό διοικητικό κέντρο.
Το ανάκτορο οικοδομήθηκε λίγο μετά το 1300 π.Χ. και αποτέλεσε την έδρα ενός ισχυρού βασιλείου που έλεγχε σχεδόν ολόκληρη τη σημερινή Μεσσηνία. Στο κέντρο του συγκροτήματος βρισκόταν η Αίθουσα του Θρόνου, διακοσμημένη με τοιχογραφίες και τελετουργικές παραστάσεις.
Γύρω από αυτήν αναπτύσσονταν αποθήκες, εργαστήρια, διοικητικοί χώροι και κατοικίες. Τα μεγάλα πιθάρια με λάδι, κρασί και σιτηρά δείχνουν τον πλούτο και την οικονομική δύναμη του ανακτόρου.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι πήλινες πινακίδες της Γραμμικής Β γραφής, που βρέθηκαν κοντά στην είσοδο του ανακτόρου. Οι πινακίδες αυτές αποτελούν πολύτιμες πηγές για τη διοίκηση, την οικονομία και την κοινωνική οργάνωση του μυκηναϊκού κράτους.
Μέσα από τις επιγραφές αποκαλύπτεται ένας κόσμος αυστηρά οργανωμένος, όπου καταγράφονταν προϊόντα, εργαζόμενοι, φόροι, στρατιωτικές υποχρεώσεις και θρησκευτικές τελετές.
Το ανάκτορο καταστράφηκε γύρω στο 1200 π.Χ. από μεγάλη πυρκαγιά, όπως συνέβη και σε πολλά άλλα μυκηναϊκά κέντρα της Ελλάδας. Η φωτιά όμως διατήρησε άθελά της τις πήλινες πινακίδες, αφού τις έψησε και τις έκανε ανθεκτικές στον χρόνο.
Ο σοφός βασιλιάς
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της έκθεσης είναι ότι δίνει έμφαση στην ίδια την αρχαιολογική έρευνα. Οι αρχαιολόγοι που εργάστηκαν στη Μεσσηνία παρουσιάζονται ως μέρος της αφήγησης και όχι ως αόρατοι μελετητές. Η ανακάλυψη των ανακτόρων του έγινε το 1939 από τις ανασκαφές των σπουδαίων αρχαιολόγων Καρλ Μπλέγκαν και Κωνσταντίνου Κουρουνιώτη, που έφεραν στο φως ένα από τα σημαντικότερα Μυκηναϊκά ανάκτορα της ηπειρωτικής Ελλάδας, το οποίο που ταυτίστηκε με την ομηρική Πύλο του βασιλιά Νέστορα. Ένα συγκρότημα, που οικοδομήθηκε λίγο μετά το 1300 π.Χ. και αποτέλεσε το διοικητικό κέντρο ενός ισχυρού βασιλείου που έλεγχε σχεδόν ολόκληρη τη σημερινή Μεσσηνία. Αρχειακές φωτογραφίες, ανασκαφικά σχέδια και αποσπάσματα ημερολογίων δείχνουν πώς αποκαλύφθηκαν τα μνημεία και πώς διαμορφώθηκε η γνώση μας για τον μυκηναϊκό κόσμο.
Η έκθεση επιδιώκει να μετατρέψει τον θεατή σε ενεργό παρατηρητή. Μέσα από ειδικούς φωτισμούς και μεγεθύνσεις λεπτομερειών, ο επισκέπτης καλείται να παρατηρήσει τα ίχνη της κατασκευής, της χρήσης και της φθοράς των αντικειμένων. Έτσι, τα εκθέματα δεν παρουσιάζονται ως απλοί θησαυροί αλλά ως τεκμήρια ανθρώπινης ζωής, τεχνογνωσίας, πίστης και εξουσίας.
«…λένε πως τρεις ολόκληρες γενιές στην Πύλο βασιλεύει», γράφει ο Όμηρος στην Οδύσσεια για τον Νέστορα και σ΄αυτό το ξακουστό βασίλειο του σοφού βασιλιά αναφέρεται το τελευταίο σκέλος της έκθεσης.
Η έκθεση «Η Πύλος του Νέστορα. Ένα μυκηναϊκό βασίλειο αποκαλύπτεται» αποτελεί τον τελευταίο σταθμό μιας μεγάλης διεθνούς διαδρομής που ξεκίνησε από το Αρχαιολογικό Μουσείο Μεσσηνίας και συνεχίστηκε στο J. Paul Getty Museum.
Στην Αθήνα, όμως, αποκτά έναν ιδιαίτερο συμβολισμό. Γιατί εδώ ο μυκηναϊκός κόσμος της Μεσσηνίας επιστρέφει στον τόπο της συλλογικής ιστορικής μνήμης, θυμίζοντας ότι κάτω από το ελληνικό χώμα εξακολουθούν να υπάρχουν ιστορίες που περιμένουν ακόμη να αποκαλυφθούν.
Πληροφορίες
Δημοσίευση σχολίου