Η Δ΄ Κυριακή των Νηστειών προβάλλει ενώπιόν μας μια από τις πλέον διδακτικές μορφές της ασκητικής παραδόσεως, τον Άγιο Ιωάννη της Κλίμακος. Η Εκκλησία δεν τον τιμά απλώς ως έναν μεγάλο ασκητή, αλλά τον αναδεικνύει ως διδάσκαλο της πνευματικής πορείας, ως εκείνον που κατέγραψε με σαφήνεια και σοφία τον δρόμο της ανόδου του ανθρώπου προς τον Θεό.
Ο Άγιος Ιωάννης αποτελεί πράγματι ένα πολύτιμο δώρο του Θεού προς την Εκκλησία. Και τούτο διότι μας άφησε ως παρακαταθήκη την «Κλίμακα», ένα έργο που δεν είναι μόνο βιβλίο, αλλά οδηγός ζωής. Μέσα από αυτό, μας διδάσκει δύο θεμελιώδεις αλήθειες για τον πνευματικό αγώνα.
Πρώτον, ότι η πρόοδος στην πνευματική ζωή δεν μπορεί να είναι τυχαία ή πρόχειρη. Δεν είναι μια πορεία χωρίς κατεύθυνση, χωρίς μέθοδο, χωρίς συνέπεια. Αντιθέτως, απαιτεί επίγνωση, προσοχή και σταθερό αγώνα. Ο άνθρωπος καλείται να εργαστεί με επιμέλεια για να αποτινάξει τα πάθη και να καλλιεργήσει τις αρετές. Πρόκειται για μια πορεία «μετ’ επιστήμης», όπως θα έλεγαν οι Πατέρες· μια πορεία που προϋποθέτει εγρήγορση και διάκριση.
Δεύτερον, ο Άγιος τονίζει ότι η τελείωση δεν επιτυγχάνεται στιγμιαία. Δεν υπάρχει άλμα προς την κορυφή. Η πνευματική ζωή είναι κλιμακωτή, είναι μια άνοδος βαθμιαία, επίπονη αλλά και ευλογημένη. Ο άνθρωπος ανεβαίνει «εκ δυνάμεως εις δύναμιν», κατακτώντας μία προς μία τις βαθμίδες των αρετών, έως ότου φθάσει στην κορυφή, που είναι η αγάπη.
Ο ίδιος ο Άγιος περιγράφει τριάντα σκαλοπάτια σε αυτή την πορεία. Δεν είναι απλώς αριθμός· είναι μια συμβολική αλλά και πρακτική απεικόνιση της πνευματικής ωριμάνσεως. Κάθε βαθμίδα αντιστοιχεί σε έναν αγώνα, σε μια νίκη επί του εαυτού, σε μια μικρή υπέρβαση της ανθρώπινης αδυναμίας.
Το μήνυμα αυτό δεν αφορά μόνο τους μοναχούς, αλλά κάθε χριστιανό που αγωνίζεται μέσα στον κόσμο. Διότι, παρά τις μέριμνες και τις δυσκολίες της καθημερινότητας, ο σκοπός της ζωής παραμένει κοινός: η κάθαρση από τα πάθη, η καλλιέργεια των αρετών και, τελικά, η ένωση με τον Θεό.
Βεβαίως, οι συνθήκες διαφέρουν. Ο μοναχός έχει αφιερώσει ολόκληρη τη ζωή του σε αυτόν τον σκοπό, ενώ ο άνθρωπος του κόσμου καλείται να αγωνιστεί μέσα σε πολλαπλούς περισπασμούς. Ωστόσο, αυτό δεν αναιρεί τη δυνατότητα του αγώνα. Αντιθέτως, τον καθιστά ίσως ακόμη πιο πολύτιμο.
Στη σύγχρονη εποχή, όπου όλα τείνουν να αποσπούν τον άνθρωπο από τον εσωτερικό του κόσμο, η διδασκαλία του Αγίου Ιωάννου αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η εξωστρέφεια, η προσκόλληση στα πρόσκαιρα και φθαρτά, η συνεχής διάσπαση της προσοχής, απειλούν να απομακρύνουν τον άνθρωπο από τον βαθύτερο προορισμό του. Και όμως, υπάρχουν και σήμερα άνθρωποι που αντιστέκονται σε αυτή τη ροπή και αγωνίζονται για την πνευματική τους ζωή, με πίστη και επιμονή.
Ο αγώνας αυτός απαιτεί καθημερινή συνέπεια. Δεν είναι υπόθεση στιγμών ή περιστασιακής συγκινήσεως. Κάθε ημέρα καλείται ο άνθρωπος να ανανεώνει την προσπάθειά του, να αγρυπνεί, να προσεύχεται, να εργάζεται εσωτερικά. Μια ημέρα χωρίς πνευματικό αγώνα είναι, κατά τους Πατέρες, μια ημέρα χαμένη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αδιάκοπης εγρήγορσης αποτελεί η μορφή του αββά Σισώη. Όταν έφθασε στο τέλος της ζωής του, δεν αισθάνθηκε ότι ολοκλήρωσε τον αγώνα του· αντίθετα, ζήτησε λίγο ακόμη χρόνο για μετάνοια. Η στάση αυτή φανερώνει το βάθος της ταπεινώσεως αλλά και την αίσθηση ότι η πνευματική πορεία δεν εξαντλείται ποτέ.
Η Εκκλησία, μέσα από τη φωνή του Ευαγγελίου, μας καλεί διαρκώς σε εγρήγορση: «Γρηγορείτε και προσεύχεσθε». Η προτροπή αυτή δεν είναι απλώς ηθική· είναι υπαρξιακή. Διότι ο άνθρωπος κινδυνεύει ανά πάσα στιγμή να λησμονήσει τον προορισμό του και να εγκλωβιστεί στη ματαιότητα των πρόσκαιρων.
Η «Κλίμαξ» του Αγίου Ιωάννου αποτελεί, σε αυτό το πλαίσιο, ένα ολοκληρωμένο πνευματικό εγχειρίδιο. Είναι ταυτόχρονα το «αλφαβητάριο» για τον αρχάριο και το βαθύτατο ανάγνωσμα για τον προχωρημένο. Περιέχει την πείρα ενός ανθρώπου που δεν έγραψε θεωρητικά, αλλά βίωσε ο ίδιος τον αγώνα και καθοδήγησε άλλους σε αυτόν.
Γι’ αυτό και η Εκκλησία την προβάλλει ιδιαιτέρως κατά την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Διότι η περίοδος αυτή δεν είναι απλώς μια χρονική φάση νηστείας, αλλά μια πρόσκληση σε εσωτερική ανακαίνιση, σε επιστροφή, σε πορεία ανόδου.
Ας ζητήσουμε, λοιπόν, με την πρεσβεία του Αγίου Ιωάννου της Κλίμακος, να ενισχυθούμε στον αγώνα μας. Να αποκτήσουμε συνέπεια, υπομονή και πόθο Θεού. Και να συνεχίσουμε την πορεία μας όχι μόνο μέχρι το Πάσχα, αλλά σε όλη τη ζωή μας, με εγρήγορση και προσευχή, επιδιώκοντας την κορυφή της πνευματικής κλίμακας, που είναι η αγάπη.
Δημοσίευση σχολίου