Η ιστορία του "ελληνικού καφέ" στη Βενετία δεν είναι απλώς μια γαστρονομική λεπτομέρεια· είναι ένα επεισόδιο πολιτισμικής ανταλλαγής ανάμεσα στο Ιόνιο και τη Γαληνοτάτη Δημοκρατία. Το 1775, μια Κερκυραία –η αποκαλούμενη Ναξίνα, σύζυγος του εμπόρου Giorgio Quadri– φέρεται να εισήγαγε στην καρδιά της πόλης των Δόγηδων τον αυθεντικό «ελληνικό καφέ», ανοίγοντας ένα από τα ιστορικότερα καφενεία της Ευρώπης: το Caffè Quadri.
Η Βενετία του 18ου αιώνα και η κουλτούρα του καφέ
Τον 18ο αιώνα, η Βενετία ήταν μια από τις πιο κοσμοπολίτικες πόλεις της Ευρώπης. Το εμπόριο με την Ανατολή είχε φέρει τον καφέ ήδη από τον 17ο αιώνα, όμως η διάδοσή του ως κοινωνικό φαινόμενο κορυφώθηκε τον επόμενο αιώνα
Ο "ελληνικός καφές" –γνωστός τότε και ως «τούρκικος» στις δυτικές πηγές– έφθανε μέσω εμπορικών δικτύων που συνέδεαν την Οθωμανική Αυτοκρατορία, τα Επτάνησα και τη Βενετία. Η Κέρκυρα, υπό βενετική κυριαρχία έως το 1797, αποτελούσε γέφυρα πολιτισμών.
Η Ναξίνα, μέσα από την καθημερινή πρακτική του καφενείου, ενσάρκωσε αυτή τη διαπολιτισμική διαδρομή. Ο καφές της δεν ήταν μόνο ρόφημα αλλά η μνήμη της πατρίδας, άρωμα Ανατολής και γεύση Ιονίου.
Ελληνικός καφές και ιταλικά καφέ: πολιτιστική συνάντηση
Η εισαγωγή του "ελληνικού καφέ" στο Caffè Quadri δεν αντικατέστησε τις ήδη διαδεδομένες μεθόδους παρασκευής. Αντίθετα, πρόσθεσε ένα ακόμη κεφάλαιο στην ιστορία της ιταλικής κουλτούρας του καφέ.
Αργότερα, η Ιταλία θα αναπτύξει την παράδοση του espresso, όμως τον 18ο αιώνα η κατανάλωση καφέ παρέμενε πιο κοντά στην ανατολική πρακτική: βραστός, αρωματικός, σερβιρισμένος σε μικρά φλιτζάνια.
Η περίπτωση της Ναξίνας δείχνει πώς μια γυναίκα από τα Ιόνια νησιά συνέβαλε στη διαμόρφωση μιας αστικής συνήθειας στη Βενετία. Το γεγονός ότι το Caffè Quadri Quadri λειτουργεί έως σήμερα επιβεβαιώνει τη διαχρονικότητα εκείνης της επιλογής.
Το Caffè Quadri και ο ελληνικός καφές στη Βενετία
Το Caffè Quadri, που ιδρύθηκε το 1775 στην Πλατεία Αγίου Μάρκου, υπήρξε σημείο συνάντησης εμπόρων, διανοουμένων και περιηγητών. Παρά το γεγονός ότι ήδη λειτουργούσαν 208 καφέ στη Βενετία –εκ των οποίων τα 34 στην ίδια την πλατεία– το Quadri ξεχώρισε για την ποιότητα και τον ιδιαίτερο τρόπο παρασκευής του καφέ.
Η παράδοση θέλει τη Ναξίνα, καταγόμενη από τη Νάξο αλλά εγκατεστημένη στην Κέρκυρα, να μεταφέρει την τεχνική του βραστού καφέ στη χόβολη. Ο «ελληνικός καφές», λεπτοαλεσμένος και αρωματικός, σερβιριζόταν σε μικρά φλιτζάνια, συνοδευόμενος από γλυκίσματα της εποχής.
Η συμβολή της υπήρξε καθοριστική: δεν επρόκειτο απλώς για ένα νέο ρόφημα, αλλά για μια διαφορετική εμπειρία κατανάλωσης καφέ – πιο αργή, πιο τελετουργική, πιο ανατολίτικη.
Ο ανταγωνισμός στην Πλατεία Αγίου Μάρκου
Το «αντίπαλον δέος» του Quadri ήταν –και παραμένει– το περίφημο Caffè Florian, το αρχαιότερο εν λειτουργία καφενείο της Ιταλίας, που ιδρύθηκε το 1720 από τον Floriano Francesconi. Η αρχική του ονομασία ήταν «Alla Venezia Trionfante», όμως η λαϊκή χρήση καθιέρωσε το όνομα του ιδρυτή του.
Το Caffè Florian, που γιορτάζει πλέον περισσότερους από τρεις αιώνες ζωής, έγινε σύμβολο κομψότητας και κοινωνικής ζωής. Στα σαλόνια του σύχναζαν προσωπικότητες των γραμμάτων και της πολιτικής.
Κατά τους θερινούς μήνες, όταν η Πλατεία Αγίου Μάρκου λούζεται στο φως του δειλινού, οι ορχήστρες του Florian και του Quadri εναλλάσσονται παίζοντας κλασικές και ρομαντικές μελωδίες. Το σκηνικό θυμίζει χορό αρχαίας τραγωδίας: η μία μουσική απαντά στην άλλη, σαν δεξιός και αριστερός ψάλτης.
Δίπλα τους, το ιστορικό Caffè Lavena συμπληρώνει το μουσικό και κοινωνικό τρίγωνο της πλατείας.
Το Quadri, το Florian και η ευρωπαϊκή ιστορία των καφέ
Η παράδοση των ιστορικών καφέ δεν περιορίζεται στη Βενετία. Το Caffè Florian αποτέλεσε πρότυπο για άλλα φημισμένα καφενεία της Ιταλίας, όπως το Caffè Pedrocchi στην Πάδοβα ή το Caffè Greco στη Ρώμη και το Gran Caffe Gambrinus στη Νάπολη. Όμως η ιδιαιτερότητα του Quadri έγκειται στη σύνδεσή του με τον ελληνικό κόσμο.
Στην Πλατεία Αγίου Μάρκου, οι ήχοι από τις ορχήστρες, τα ασημένια δίσκια και οι ψίθυροι των ταξιδιωτών δημιουργούν ακόμη και σήμερα μια ατμόσφαιρα που γεφυρώνει αιώνες ιστορίας.
Εκεί, ανάμεσα στα περιστέρια και στις καμάρες των Προκουρατίων, μπορεί κανείς να φανταστεί τη Ναξίνα να επιβλέπει τη χόβολη, να ανακατεύει προσεκτικά το μπρίκι και να σερβίρει το αρωματικό ρόφημα στους πρώτους Βενετούς θαμώνες.
Η ιστορία του ελληνικού καφέ στη Βενετία το 1775 αποτελεί ένα γοητευτικό παράδειγμα πολιτιστικής μεταφοράς. Το Caffè Quadri, με τη συμβολή μιας Κερκυραίας, κατέγραψε ένα μικρό αλλά σημαντικό επεισόδιο στην ευρωπαϊκή ιστορία της γαστρονομίας.
Σήμερα, όποιος καθίσει σε ένα τραπέζι της Πλατείας Αγίου Μάρκου και ακούσει τις εναλλασσόμενες μελωδίες από τις ορχηστρες του Quadri και του Florian, συμμετέχει, έστω και άθελά του, σε μια παράδοση που ξεκίνησε πριν από τρείς αιώνες.
Και ίσως, μέσα στο άρωμα του καφέ, να διακρίνει ακόμη την παρουσία εκείνης της Κερκυραίας που έφερε από το Ιόνιο μια γεύση Ανατολής στη Βενετία.
Δημοσίευση σχολίου