Η σκοτεινή ιστορία του Αγίου Βαλεντίνου

Η Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου δεν ξεκίνησε με τριαντάφυλλα αλλά με αίμα, κρασί και φωνές μέσα στο χειμωνιάτικο φως της Ρώμη. Εκεί, στα μέσα του Φεβρουαρίου, πριν ακόμη η άνοιξη φανεί στους λόφους, η πόλη τελούσε μια από τις πιο αρχαϊκές της γιορτές: τα Λουπερκάλια. Δεν ήταν γιορτή συναισθημάτων· ήταν γιορτή επιβίωσης. Οι άνθρωποι δεν ζητούσαν αγάπη αλλά παιδιά, συνέχεια, μέλλον.

Οι ιερείς θυσίαζαν κατσίκα και σκύλο. Το αίμα άγγιζε το μέτωπο των νέων και μετά σκουπιζόταν με γάλα, μια χειρονομία παράξενη, σχεδόν ποιητική: ο θάνατος έπρεπε να γίνει ζωή. Ύστερα έκοβαν λωρίδες από το δέρμα των ζώων και έτρεχαν στους δρόμους. Οι γυναίκες πλησίαζαν μόνες τους. Όχι από φόβο μα από ελπίδα. Τα χτυπήματα θεωρούνταν ευλογία γονιμότητας. Η πόλη πίστευε πως η γέννηση χρειάζεται επαφή με το ιερό και το άγριο μαζί. 

Στο τέλος της ημέρας οι νέοι τραβούσαν από ένα δοχείο ονόματα γυναικών. Ζευγάρια σχηματίζονταν τυχαία. Κάποια κρατούσαν μόνο λίγες ημέρες. Άλλα γίνονταν οικογένειες. Ο έρωτας, τότε, δεν ήταν επιλογή, απλά κλήρος.

Δύο θάνατοι που έγιναν μνήμη

Δύο αιώνες αργότερα η ίδια πόλη αλλάζει. Ο αυτοκράτορας Κλαύδιος Β΄ Γοτθικός διατάζει την εκτέλεση ενός ή ίσως δύο ανδρών με το ίδιο όνομα: Βαλεντίνος.

Οι ιστορίες είναι πολλές. Ιερέας που πάντρευε κρυφά ζευγάρια. Γιατρός που θεράπευε. Άνθρωπος που έγραφε ένα τελευταίο γράμμα πριν πεθάνει. Η Καθολική Εκκλησία θα κρατήσει την ημερομηνία του θανάτου: 14 Φεβρουαρίου. Χωρίς να το καταλάβει, τοποθέτησε έναν μάρτυρα πάνω σε μια παγανιστική γιορτή που δεν την κατάργησε αλλά την εξημέρωσε.

Όταν η θρησκεία ντύνει την παράδοση

Τον 5ο αιώνα ο Πάπας Γελάσιος Α΄ αντικαθιστά επίσημα τα Λουπερκάλια. Οι θυσίες σταματούν. Η ιδέα όμως παραμένει: ένωση, ζεύξη, γονιμότητα. Η κοινωνία δεν ξεχνά εύκολα ό,τι χρειάζεται. Απλά αλλάζει σύμβολα. Ο έρωτας περνά από το σώμα στην ψυχή.

Οι ποιητές ανακάλυψαν αυτό που δεν είχαν οι ιερείς

Αιώνες αργότερα, στη μεσαιωνική Ευρώπη, ο Τζέφρι Τσόσερ γράφει για πουλιά που διαλέγουν ταίρι τον Φεβρουάριο. Και ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ γεμίζει τον κόσμο με ερωτευμένους. Ο Βαλεντίνος γίνεται προστάτης των αισθημάτων. Για πρώτη φορά ο έρωτας δεν είναι ανάγκη αλλά επιλογή. Γεννιούνται τα πρώτα ερωτικά σημειώματα. Όχι για να αποκτηθούν παιδιά — αλλά για να ειπωθεί μια λέξη: «σκέφτομαι εσένα».

Όταν ο έρωτας μπήκε σε φάκελο

Το 1913 η Hallmark Cards τυπώνει μαζικά κάρτες Αγίου Βαλεντίνου. Η γιορτή ταξιδεύει στην Αμερική και μετά παντού. Ο Φεβρουάριος αποκτά οικονομία. Η αγάπη αποκτά τιμή. Κι όμως, παρά τα εργοστάσια και τα σοκολατάκια, κάτι πολύ παλιό επιβιώνει.

Αν αφαιρέσουμε ένα-ένα τα επίπεδα της 14ης Φεβρουαρίου θα βρούμε: σοκολάτα, ευχετήριες κάρτες, ποιήματα και ερωτικά στιχάκια και αίμα. Η σημερινή γιορτή δεν αντικατέστησε την αρχαία, απλά την σκέπασε.

Ο άνθρωπος εξακολουθεί να φοβάται το ίδιο πράγμα: τη μοναξιά και τη διακοπή της ζωής. Κάποτε ζητούσε γονιμότητα από τους θεούς. Σήμερα ζητά συναίσθημα από έναν άνθρωπο. Αλλά η επιθυμία είναι η ίδια. Η 14η Φεβρουαρίου δεν είναι μόνο γιορτή του έρωτα. Είναι η ιστορία του πώς ο πολιτισμός μαθαίνει να κάνει τρυφερό αυτό που κάποτε ήταν άγριο.