Οι απόκριες είμαι μια γιορτή συνυφασμένη με το ξεφάντωμα αλλά και τον εξωτισμό.Απόκριες ονομάζονται οι τρεις εβδομάδες πριν από τη Μεγάλη Σαρακοστή. Ταυτίζονται με την περίοδο του Τριωδίου, μια κινητή περίοδο στην Ορθόδοξη Χριστιανική παράδοση από την Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου μέχρι την Κυριακή της Τυροφάγου ή Τυρινής. Μέρες του γλεντιού, της ψυχαγωγίας και του «μασκαρέματος» που η ρίζα τους φτάνει στις «Διονυσιακές γιορτές» των Ελλήνων, όπου οι άνθρωποι μεταμφιέζονταν, χόρευαν, τραγουδούσαν πίνοντας άφθονο κρασί και ξεφάντωναν, συχνά πέρα από κανόνες και όρια…
Τραγούδια με καθαρά ελληνική ρίζα αλλά και ξένοι ρυθμοί συχνά πυκνά μας ταξιδεύουν σε μέρη άγνωστα, μαγεμένα, λατρεμένα. Ανάμεσα στα σκωπτικά και περιπαικτικά τραγούδια, είναι κάποια που έχουν περίοπτη θέση και αποτελούν σημείο αναφοράς του αποκριάτικου ξεφαντώματος. Τα τραγούδια αυτά συνοδεύονται και από τις κατάλληλες χορογραφίες και κινήσεις του τραγουδιστή και της χορωδίας που συχνά του απαντά, που ενισχύουν το μήνυμά του και κλέβουν την παράσταση. Τα περισσότερα έχουν βαθιά ρίζα που χάνεται σε χρόνους μακρινούς. Την εποχή του Βυζαντίου χρησιμοποιούνταν μπόλικο πιπέρι στο φαγητό για να νοστιμίσει το κρέας και όχι μόνο. Οι κόκκοι του ήταν περιζήτητοι και βέβαια και το τρίψιμό του που το είχαν αναλάβει αρκετά μοναστήρια και καλογέροι. Στο παιχνίδι μπαίναν και οι Τούρκοι και οι κλέφτες. Η διαδικασία ήθελε τον τρόπο της… και η λαϊκή σοφία, πυροδότησε όσα συνεπάγονται…
Το 1994 ο Καλλιτεχνικός Σύλλογος Δημοτικής Μουσικής Δόμνας Σαμίου κυκλοφορεί την πιο διάσημη έκδοσή του. Τίτλος της «Τα αποκριάτικα» και σε ελεύθερη μετάφραση «Τα Γαμοτράγουδα». Τα ανίερα - ιερά τραγούδια της Αποκριάς με την αθυροστομία τους τάραξαν τα σεμνότυφα νερά των τιμητών της παράδοσης. Παρ’ όλα αυτά ο διπλός δίσκος συνοδεύεται από εκτενή επεξηγηματικά κείμενα που αναλύουν το παγανιστικό τελετουργικό πλαίσιο εντός του οποίου παρουσιάζονται τα τραγούδια, συνδεμένα στενά με την εποχή τους αλλά και το κοινωνικό πλαίσιο που τα γέννησε.
Τι είναι τα Γαμοτράγουδα; Πρόκειται για δημοτικά τραγούδια, γεμάτα με σκωπτικούς και άσεμνους στίχους, συνήθως με σεξουαλικό περιεχόμενο, αλλά όχι αποκλειστικά, τα οποία κατά το έθιμο, τραγουδιούνται κατά τους αποκριάτικους εορτασμούς. Η ιστορία τους ξεκινά από τα βάθη των αιώνων, ενώ το περιεχόμενό τους ενόχλησε όλους τους πολιτικούς και θρησκευτικούς ταγούς ανά τους χριστιανικούς αιώνες και όχι μόνο. Τα απαγορευμένα θέματα της σεξουαλικότητας και μάλιστα με οργιαστικό τρόπο, αλλά και για το αναρχικό τους πνεύμα, είχαν στην ουσία ως στόχο την κάθε μορφής εξουσία και τους κρατούντες.
Τα Αποκριάτικα - Ανίερα Ιερά τραγούδια που παρουσίασε η Δόμνα Σαμίου προκάλεσαν πολλαπλές αντιδράσεις τόσο στον καιρό τους, όσο και στα κατοπινά χρόνια στις ζωντανές παραστάσεις τους. Μέχρι και σε δικαστήρια σύρανε την ερμηνεύτρια και λαογράφο. Ευτυχώς ο καλλιτεχνικός κόσμος και άλλοι νοήμονες στάθηκαν στο πλευρό της και τους. Λέει χαρακτηριστικά ο Διονύσης Σαββόπουλος: «Η μεγαλόσχημη και βαρύγδουπη επίθεση εναντίον της Δόμνας Σαμίου μας αναγκάζει να επαναλάβουμε τα αυτονόητα: Η Δόμνα Σαμίου είναι λαογράφος, τα σκωπτικά τραγούδια της Αποκριάς ανήκουν στη μουσική μας παράδοση. Αιώνες ορθόδοξου χριστιανικού βίου δεν ενοχλήθηκαν από αυτά, διότι τα έθιμα δεν είναι ποτέ χυδαία. Τα τραγούδια μιας παλιάς λαϊκής γιορτής δεν είναι ποτέ χυδαία. Χυδαίος είναι μόνο ο πουριτανισμός, οι πόζες του λάιφ στάιλ και η μικροαστική ηθική. Λυπάμαι που μερικοί ανίδεοι δεν μπορούν να το καταλάβουν αυτό και δημιουργούν πρόβλημα εκ του μη όντως, θα σταθούμε στο πλευρό της Δόμνας -με κάθε τρόπο- και θα μείνουμε νηφάλιοι ώσπου να περάσει κι αυτή η κρίση νεο-συντηρητισμού και μισαλλοδοξίας που ενέσκηψε πάλι στη ζωή μας».
Ο Νίκος Ξυδάκης για τα Τραγούδια της Αποκριάς της Δόμνας Σαμίου και τις αντιδράσεις που προκάλεσε η δισκογραφική έκδοσή τους και η μετέπειτα παρουσίασή τους: «Τα τραγούδια αυτά ανήκουν στην παράδοσή μας. Απ' όσο γνωρίζω, η Δόμνα Σαμίου τα παρουσιάζει μόνο κατά τη διάρκεια του Τριωδίου. Σε καμία περίπτωση δεν μπορούμε να πούμε ότι εκμεταλλεύεται την προκλητική τους διάσταση. Είναι ανώνυμα τραγούδια, προερχόμενα μάλιστα από πιστούς γι' αυτό και ό,τι συμβαίνει τώρα με τις μηνύσεις μοιάζει σαν αποκριάτικη φάρσα. Υπάρχει βέβαια η επικίνδυνη πλευρά του γεγονότος, η οποία επαναφέρει ένα κλίμα παλαιότερων καιρών, όταν τα τραγούδια περνούσαν από λογοκρισία ή δέχονταν μηνύσεις ως άσεμνα ή για πολιτικούς λόγους. Φανταστείτε τι θα μπορούσε να συμβεί με αυτήν τη λογική σε μέρος του έργο του Γιώργου Σεφέρη, του Ανδρέα Εμπειρίκου, του Ανδρέα Λασκαράτου ή στα δημοτικά γαμοτράγουδα».
Απόκριες. Προκλητικές μεταμφιέσεις, άσεμνοι χοροί, σκωπτικά τραγούδια. Έθιμα που προέρχονται από πανάρχαιες ρίζες και ιεροπραξίες, βακχικές τελετές και παγανιστικές κραυγές. Η άνοιξη επικρατεί του χειμώνα, η πλάση αναζωογονείται, τα έθιμα για τα γεννήματα των ανθρώπων, των ζωντανών και της φύσης οργιάζουν. Μαζί και η αθυροστομία της Αποκριάς!
Το βέβηλο και άσεμνο είναι μια πτυχή του λαϊκού μας πολιτισμού που ελάχιστα έχει ανιχνευθεί και μελετηθεί, μια που "επί δεκαετίες, ίσως και αιώνες, η υποκριτικά επίπεδη αστική ηθική" και σεμνοτυφία των διανοούμενων συλλογέων την αποσιώπησε και την αγνόησε, παραποιώντας την αλήθεια κάποιων συγκεκριμένων πολιτισμικών φαινομένων. Στην κάλυψη αυτού του κενού θέλει να συμβάλει ο Σύλλογός μας με την παρούσα έκδοση, παρουσιάζοντας τα αθυρόστομα τραγούδια της Αποκριάς.
Η επιλογή και παρουσίαση του συγκεκριμένου είδους αποκριάτικων τραγουδιών δεν πρέπει να θεωρηθεί αυθαίρετη και παραπλανητική: τα αθυρόστομα τραγούδια του είδους αυτού είχαν επίσης συγκεκριμένο και αποκλειστικό χρόνο εκτέλεσης και λειτουργία, ξεχωριστά από τα αναρίθμητα άλλα τραγούδια, σατυρικά και μη, που λέγονταν κατά τη διάρκεια της Αποκριάς. Πιστεύουμε πως η πυκνότητα και η ζωντάνια της ηχογράφησης θα μπορέσει να αποδώσει πιο παραστατικά την ένταση και αισθησιακή φόρτιση του περιορισμένου χρόνου που αναλογούσε στα τραγούδια αυτά, να βοηθήσει στη δημιουργία του ειδικού εκείνου κλίματος κοινωνικής, πνευματικής και σεξουαλικής απελευθέρωσης και εκτόνωσης που συντελούνταν μέσα στο οργιαστικό γλέντι της Τρανής Αποκριάς (όπως λεγόταν αλλιώς η Κυριακής της Τυρινής) και που οι αυστηρά οργανωμένες παραδοσιακές κοινωνίες είχαν την σοφία να προβλέπουν και να επιτρέπουν
Τα Γαμοτράγουδα της Αποκριάς γεννούν και εμπνέουν συνεχιστές. Σε άλλες εποχές και ρυθμούς με τις ίδιες όμως αιτίες και ανάγκες και πάντα ενάντια στην εξουσία που θέλει να επιβάλει τη θέση της με το στανιό. Ένα σύγχρονο τέτοιο τραγούδι θα μπορούσε να θεωρηθεί και αυτό που ερμήνευσε ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου για τις ανάγκες της ταινίας του Νίκου Καλογερόπουλου «Οι Ιππείς της Πύλου» του 2011. Οι ευρηματικοί στίχοι και η ταιριαστή μουσική είναι του ηθοποιού και σκηνοθέτη. Ο προικισμένος και ανατρεπτικός Καλογερόπουλος «παίζει» με το μύθο, τις αλήθειες, τη στάση ζωής και τον τρόπο έκφρασης του Γιώργη Καραϊσκάκη δημιουργώντας ένα απολαυστικό τραγούδι.
Απόκριες 2026. Απο το Ναύπλιο, την Πάτρα ως την Ξάνθη, απ τη Ζάκυνθο ως το Ρέθυμνο, οι χοροί και τα ξεφαντώματα, τα καρναβάλια δίνουν και παίρνουν. Συνταιριαστή και η μουσική που τα συνοδεύει αλλά και οι στίχοι των τραγουδιών.
Δημοσίευση σχολίου