Ο Βασίλης Τσιτσάνης αποτελεί μία από τις κορυφαίες μορφές της ελληνικής μουσικής δημιουργίας. Πάνω από έναν αιώνα μετά τη γέννησή του, το έργο του συνεχίζει να προκαλεί συγκίνηση, προβληματισμό και –όλο και συχνότερα– γόνιμες συγκρίσεις με τη λόγια ευρωπαϊκή μουσική παράδοση. Όχι για να «ανέβει» το λαϊκό τραγούδι σε κάποιο υποτιθέμενο βάθρο, αλλά για να αναδειχθεί η βαθιά του καλλιτεχνική ουσία.
Στους στίχους και τις μελωδίες του Τσιτσάνη επανέρχεται διαρκώς το μοτίβο του ανθρώπου που πορεύεται μόνος, πληγωμένος, αλλά όρθιος. Ένα υπόγειο μινόρε διατρέχει τα τραγούδια του, συγγενικό με εκείνη τη μελαγχολική αγωγή που συναντά κανείς στα γερμανικά λίντερ του Φραντς Σούμπερτ ή του Ρόμπερτ Σούμαν. Εκεί όπου ο λόγος και η μουσική συνομιλούν άμεσα με το ανθρώπινο πάθος, την απώλεια και την ελπίδα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το άτιτλο ζεϊμπέκικο του Τσιτσάνη, που πρωτοερμήνευσε ο Μανόλης Λιδάκης. Στην πιανιστική εκδοχή του Βασίλη Τσαμπρόπουλου, το τραγούδι αποκαλύπτει μια άλλη διάσταση: η λαϊκή μελωδία μοιάζει να μεταμορφώνεται σε εσωτερικό μονόλογο, αντίστοιχο ενός λόγιου τραγουδιού δωματίου. Όχι επειδή ο Τσιτσάνης «μίμησε» τη δυτική φόρμα, αλλά επειδή άφησε την έμπνευσή του ελεύθερη να ξεπεράσει τα όρια.
Ως πλήρης δημιουργός –συνθέτης και στιχουργός– ο Τσιτσάνης τόλμησε συχνά να σπάσει την καθιερωμένη δομή του λαϊκού τραγουδιού. Στο «Αν σε απάτησε και σε τραυμάτισε», εισάγει εξελισσόμενα μουσικά θέματα, πρακτική που θυμίζει τεχνικές της λόγιας σύνθεσης. Αντίστοιχα, τραγούδια όπως το «Δεν είναι όνειρο η ζωή» ή το «Με παρέσυρε εκείνη» αποδεικνύουν μια ενστικτώδη, σχεδόν συμφωνική, αντίληψη της μελωδικής εξέλιξης.
Αποκορύφωμα αυτής της δημιουργικής τόλμης είναι η «Αχάριστη». Απογυμνωμένο από την ενορχήστρωση και παιγμένο μόνο στο πιάνο, το τραγούδι στέκεται ισάξια δίπλα σε μεγάλα δείγματα της ευρωπαϊκής τραγουδιστικής τέχνης. Ο στίχος παραμένει απλός, αλλά αγγίζει το καθολικό – εκεί όπου το προσωπικό γίνεται πανανθρώπινο.
Η επανεκτίμηση του Βασίλη Τσιτσάνη δεν είναι ζήτημα συγκρίσεων κύρους. Είναι αναγνώριση ότι η μουσική, όπως έλεγε και ο Μάνος Χατζιδάκις, δεν χωρίζεται σε λαϊκή και λόγια, αλλά σε καλή και κακή. Και η τέχνη του Τσιτσάνη, 111 χρόνια μετά, ανήκει αναμφίβολα στην πρώτη κατηγορία.
Δημοσίευση σχολίου