Όσοι επισκέπτονται το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο συχνά στέκονται μπροστά στα εμβληματικά εκθέματα, σε αντικείμενα γνωστά και πολυφωτογραφημένα. Ανάμεσα όμως στις προθήκες, «κρυμμένα» μέσα στον πλούτο των συλλογών, υπάρχουν μικρά έργα τέχνης που χρειάζονται λίγη περισσότερη προσοχή για να αποκαλύψουν τη δύναμη και τον συμβολισμό τους. Ένα τέτοιο αντικείμενο είναι κι ένα χρυσό ομοίωμα ροδιού από τις Μυκήνες – έναν τόπο που βρίσκεται στην καρδιά της Αργολίδας και της προϊστορικής μας μνήμης.
Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο αναδεικνύει αντικείμενα που φωτίζουν πτυχές της καθημερινής ζωής, των αντιλήψεων και των πιστεύω των ανθρώπων της αρχαιότητας. Ένα από αυτά είναι και το ρόδι που παρουσιάζεται στην Αίθουσα 4 που είναι αφιερωμένη στις Μυκηναϊκές Αρχαιότητες.
Υγεία, αφθονία και ζωή
Το ρόδι, ήδη από τα βάθη της αρχαιότητας, υπήρξε σύμβολο γονιμότητας, αφθονίας και καλοτυχίας. Οι αμέτρητοι σπόροι του και το βαθύ κόκκινο χρώμα του χυμού του, που παραπέμπει στο αίμα, το συνέδεσαν με τη ζωή, την αναγέννηση αλλά και παραδόξως με τον θάνατο και τη μετάβαση σε έναν άλλο κόσμο. Στην προθήκη 31 της Αίθουσας 4 εκτίθεται ένα από τα ωραιότερα μυκηναϊκά κοσμήματα αυτού του τύπου: ένα μικροσκοπικό χρυσό ρόδι, μόλις 2 εκατοστών.
Πρόκειται για περίαπτο, διακοσμημένο με εξαιρετικής ποιότητας κοκκίδωση και εφοδιασμένο με κρίκο, ώστε να φοριέται. Το εύρημα προέρχεται από το νεκροταφείο στο Καλκάνι των Μυκηνών, από τον Θαλαμωτό Τάφο 518, και χρονολογείται στα τέλη του 15ου – αρχές του 14ου αιώνα π.Χ. Το κόσμημα αυτό συνόδευσε στην τελευταία του κατοικία ένα πρόσωπο υψηλής κοινωνικής θέσης. Άλλωστε, ο ίδιος τάφος απέδωσε πλούσια και μοναδικά κτερίσματα: δεκάδες χάντρες από ημιπολύτιμους λίθους, μια αριστουργηματική ελεφάντινη πυξίδα, αλλά και το αρτιότερα σωζόμενο οδοντόφρακτο κράνος της μυκηναϊκής εποχής, με παραγναθίδες και λοφίο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και μια τοιχογραφία του 14ου αιώνα π.Χ. από την ακρόπολη της Τίρυνθας, επίσης στην Αργολίδα. Σε αυτήν απεικονίζεται πομπή γυναικών που μεταφέρουν μικρά κορίτσια ή ειδώλια, κρατώντας κλαδιά ροδιάς – μια εικόνα που υποδηλώνει τελετουργικές ή θρησκευτικές πρακτικές και ενισχύει τη σημασία του καρπού στον μυκηναϊκό κόσμο.
Ένα σύμβολο με βαθιές ρίζες
Αν και η εικονογραφική σύνδεση του ροδιού με τη γονιμότητα και τον θάνατο είναι καλά τεκμηριωμένη από τον 11ο αιώνα π.Χ. στην Ανατολική Μεσόγειο, τα αρχαιολογικά δεδομένα δείχνουν ότι ήδη στη μυκηναϊκή εποχή το ρόδι είχε ιδιαίτερη σημασία στο Αιγαίο. Πιθανότατα λειτουργούσε ως σύμβολο μεταθανάτιας ζωής και αναγέννησης.
Αυτό επιβεβαιώνεται από τα πολυάριθμα σκεύη και κοσμήματα σε σχήμα ροδιού, κατασκευασμένα από πολύτιμα και εξωτικά υλικά –όπως γυαλί, φαγεντιανή και ελεφαντόδοντο– που έχουν βρεθεί σε πλούσιες ταφές της Πελοποννήσου και της Κρήτης. Εντυπωσιακή είναι και η μαρτυρία από το ναυάγιο του 14ου αιώνα π.Χ. στο Uluburun της νοτιοδυτικής Τουρκίας, όπου βρέθηκαν χιλιάδες σπόροι ροδιού, αποθηκευμένοι σε αγγεία ή ως αποξηραμένοι καρποί, ανάμεσα σε πολύτιμα φορτία που κατευθύνονταν προς το Αιγαίο.
Μια ευχή που ταξιδεύει στον χρόνο
Δεν μπορούμε να μιλήσουμε με βεβαιότητα για αδιάλειπτη συνέχεια του συμβολισμού του ροδιού από τη μυκηναϊκή εποχή μέχρι σήμερα. Ωστόσο, η επιμονή του καρπού στη συλλογική μνήμη και στις λαϊκές παραδόσεις, ως σύμβολο καλής τύχης και νέας αρχής, δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί τυχαία.
Ίσως, τελικά, αυτό το μικρό χρυσό ρόδι από τις Μυκήνες να εξακολουθεί να μεταφέρει μέσα στους αιώνες μια απλή αλλά διαχρονική ευχή: ζωή, αφθονία και ένα νέο ξεκίνημα.
Καλή χρονιά
Δημοσίευση σχολίου