Εμπειρίκο σώσε μας

 

Της Κατερίνας Γραμματικού

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΜΕΛΙΤΡΟΠΟΝ (τ. 7/2026)  

maklay62-ai-generated-8726342/ Ο σουρεαλισμός ξανά στο προσκήνιο

 

...Τό άγγιγμα τούτο ήτο σαν μία θωπεία εραστού εις τά βυζιά, ή τό αιδοίον, μίας κόρης δια πρώτην φοράν θωπευομένης, ή εις τούς μαστούς και τό αιδοίον μίας γυναικός ερωτευμένης, που, κατόπιν μακράς αναμονής, συνευρίσκεται με τόν εραστήν της. Εν δροσερόν ψιμύθιον αφρού ανήρχετο από τά ελαφρότατα κύματα που διέτρεχαν ως ρίγος ηδυπαθείας τήν επιφάνειαν τών πρωινών υδάτων...

Αυτός είναι ο αληθινός Ανδρέας Εμπειρίκος και όχι το ελαφρύ ποίημα για τα γηρατειά και την κατήφεια της τρίτης ηλικίας που επιλέχθηκε για τις Πανελλαδικές εξετάσεις φέτος το 2026.

Ο υπερρεαλισμός του συγγραφέα, βασικού εκπροσώπου της Γενιάς του ’30 στην Ελλάδα, υπερασπιστή του Μανιφέστου του Μπρετόν, του Λουί Αραγκόν, του Νταλί, του δικού μας Εγγονόπουλου, και πολλών άλλων εκφραστών του κινήματος, εκφράζεται κυρίως μέσα από το έργο του «Μέγας Ανατολικός». Πρόκειται για το οκτάτομο μυθιστόρημα-σταθμό, ένα λογοτεχνικό αριστούργημα που συνδυάζει την ερωτική απελευθέρωση από τα καταπιεσμένα ένστικτα με την εκτόνωσή τους. Παράλληλα, ο Εμπειρίκος συνέδεσε την ψυχανάλυση με τη λογοτεχνία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η γραφή είναι (πάντοτε) ψυχοθεραπευτική. Ωστόσο, παραμένει μορφή έκφρασης όπως και η αυτόματη γραφή, όπου μέσω ελεύθερων συνειρμών και συνειδησιακής ροής, υπερβαίνει τις συμβατικές αισθητικές, ηθικές και λογικές δομές της σκέψης.

Εξεπλάγην όχι τόσο με την επιλογή του θέματος, όσο με τον συγγραφέα - εκπρόσωπο ενός ολόκληρου καλλιτεχνικού ρεύματος. Τη θεωρώ ανατροπάρα! Κυρίως, επειδή δεν επελέγη κάποιος μέτοχος της «σελεμπριάδας» (δικός μου νεολογισμός : από το “celebrities”) των συγγραφέων που προβάλλονται από τα μέσα ενημέρωσης και το πολιτισμικό κατεστημένο.

Το θέμα είχε βαθύτερο σκοπό πιστεύω - εντός πλαισίου πολιτικής αγωγής. Η αναφορά στην υπογεννητικότητα και τη δημογραφική κρίση ήταν θέμα μάλλον αναμενόμενο, καθώς πρόκειται για ζητήματα που βρίσκονται διαρκώς στην επικαιρότητα. Εκείνο που με εντυπωσιάζει είναι η επιλογή ενός κειμένου που υποθάλπει την υπέρβαση και την αισιοδοξία απέναντι στην καθιερωμένη τάξη πραγμάτων εφόσον ο συγκεκριμένος συγγραφέας συγκρούστηκε κάποτε με την καθεστηκυία διανόηση. Πώς άραγε η Μ.Ο.Θ. (Μυστική Ομάδα Θεματοδοτών, δικός μου επίσης νεολογισμός), αυτή η υψηλή ακαδημαϊκή διανόηση, κλεισμένη στην ανωνυμία της, σε ημιφωτισμένα δωμάτια μέσα, χωρίς καμία επικοινωνία και υπό συνθήκες που μόνο οι ίδιοι γνωρίζουν, κατέληξε να αναφωνήσει: «Εμπειρίκο, σώσε μας!»

Μου ακούστηκε σαν κραυγή αγωνίας μιας κοινωνίας που μεγαλώνει μοναχικά παιδιά μπροστά στον καθρέπτη της, την τετράγωνη οθόνη και σε ξεχωριστά δωμάτια και χρειάζεται τον «αιρετικό» λόγο ως καταλύτη. Μια μομφή άρνησης απέναντι στο καθεστώς ελέγχου και επιτήρησης που ολοένα επεκτείνεται. Μπορεί πάλι το θέμα της ερωτικής μύησης που συνειρμικά υπόβοσκε εξαιτίας του ονόματος του συγγραφέα, να ήταν ένα ευτελές πρόσχημα, θέλοντας έμμεσα η πολιτεία να μας προτρέψει να κάνουμε περισσότερα παιδιά!