Οι εντάσεις μεταξύ των γενεών στις γηράσκουσες κοινωνίες της Δύσης και ο λόγος για τον οποίο κινδυνεύουν να εξελιχθούν σε φαύλο κύκλο
Η οργισμένη gen Z αποδεικνύεται ότι είναι μια πολύ υπολογίσιμη δύναμη. Οι απανταχού νέοι (14-29 ετών) βρίσκονται πίσω από τις μεγαλύτερες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις που έχουν σημειωθεί παγκοσμίως τον τελευταίο καιρό: στο Μπανγκλαντές, το Νεπάλ, το Περού και τη Μαδαγασκάρη. Στην Ινδία εδώ και χρόνια, οι οποίες μέχρι στιγμής έχουν αναγκάσει τον υπουργό Παιδείας της χώρας σε παραίτηση. Τώρα, ήρθε η σειρά της Ευρώπης.
Οι νέοι εξεγέρθηκαν στη Γαλλία για τις απαράδεκτες συνθήκες εκπαίδευσης στη χώρα, έχοντας οδηγήσει σε έναν παλλαϊκό ξεσηκωμό που θυμίζει τις μέρες του ΄68. Για να γίνει πιο κατανοητό το κύμα διαδηλώσεων, ίσως βοηθήσει να ανατρέξουμε λίγα χρόνια πίσω. Πριν από όχι πολύ καιρό, οι Γάλλοι βγήκαν στους δρόμους όταν ο Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αύξησε το όριο συνταξιοδότησης από τα 62 στα 64 έτη. Οι αντιδράσεις ήταν τόσο έντονες που η κυβέρνηση τελικά ανέστειλε το μέτρο. Οι συντάξεις στη Γαλλία παραμένουν μία από τις μεγαλύτερες επιβαρύνσεις για τον προϋπολογισμό μιας χώρας που έχει ένα από τα υψηλότερα επίπεδα χρέους στην Ευρώπη. Οι σημερινοί διαδηλωτές έχουν βγει στους δρόμους διεκδικώντας περισσότερους πόρους για τους νέους, ενώ οι προηγούμενοι διαδήλωναν για να προστατεύσουν τους πόρους που αφορούν τους ηλικιωμένους. Και στις δύο περιπτώσεις, οι διαδηλωτές θεωρούσαν ότι βρίσκονταν σε σύγκρουση με τη γαλλική κυβέρνηση – θα μπορούσε όμως κανείς να υποστηρίξει εξίσου βάσιμα ότι βρίσκονταν σε σύγκρουση μεταξύ τους.
Η δυσαρέσκεια που επικρατεί σήμερα στην Ευρώπη – από τη Γαλλία και την Ισπανία μέχρι τη Βρετανία και το Βέλγιο – αφορά πολλά ζητήματα: τα σχολεία, τη στέγαση, τις συντάξεις, την ανεργία. Αν όμως δούμε τη συνολική εικόνα, όλα αυτά συνδέονται με ένα κεντρικό ζήτημα: μια σύγκρουση μεταξύ των γενεών για μια οικονομική «πίτα», το μέγεθος της οποίας παραμένει περιορισμένο λόγω της χρόνιας βραδείας οικονομικής ανάπτυξης της ηπείρου.
«Γεροντονομία»
Καθώς ο πληθυσμός της Ευρώπης γερνά, η σύγκρουση ίσως είναι αναπόφευκτη. Διότι, σε τελική ανάλυση, οι διαφορετικές γενιές έχουν διαφορετικά οικονομικά συμφέροντα, επισημαίνει ο Τιμ Βλάντας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Οι νέοι χρειάζονται επενδύσεις στην εκπαίδευση, μια ισχυρή αγορά εργασίας και προσιτή στέγαση. Αντιθέτως, οι άνθρωποι άνω των 65 ετών τείνουν να επιζητούν γενναιόδωρες συντάξεις και κοινωνική πρόνοια, προστασία της αξίας των κατοικιών και των περιουσιακών τους στοιχείων, καθώς και χαμηλό πληθωρισμό, ακόμη και αν το τίμημα είναι υψηλότερη ανεργία. (Κανείς δεν αγαπά τον πληθωρισμό, αλλά οι συνταξιούχοι που βασίζονται σε αποταμιεύσεις και σταθερά εισοδήματα είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε αυτόν). Καθώς οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι αποτελούν ολοένα μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού στις κοινωνίες που γερνούν, η πολιτική τους επιρροή έχει επίσης αυξηθεί, με αποτέλεσμα να επιτυγχάνουν συχνά αυτό που επιδιώκουν. Το αποτέλεσμα είναι αυτό που ο Βλάντας αποκαλεί «γεροντονομία» (gerontonomia) – μια μορφή «δημοκρατικά εδραιωμένης οικονομικής στασιμότητας». Η «ασθένεια» αυτή και τα συμπτώματά της είναι ευρέως διαδεδομένα. Στη Γαλλία, η ανεργία των νέων κυμαίνεται γύρω στο 20%. Η ανάπτυξη του ΑΕΠ υποχώρησε στο μηδέν κατά το δεύτερο τρίμηνο του τρέχοντος έτους. Οι συνταξιοδοτικές δαπάνες αποτελούν περίπου το ένα τέταρτο του συνόλου των δημόσιων δαπανών – εν μέρει λόγω του πολύ χαμηλού ορίου ηλικίας συνταξιοδότησης -, ωστόσο υπάρχει ελάχιστη πολιτική βούληση για την αλλαγή του. Πολλοί, ιδίως στον χώρο της Αριστεράς, υποστηρίζουν ότι είναι εφικτή η διατήρηση των συντάξεων σε συνδυασμό με την αύξηση των δαπανών για την παιδεία. Παραμένει, όμως, το ερώτημα σχετικά με το πώς θα καλυφθεί το κόστος. Η διαφαινόμενη απειλή μιας κρίσης χρέους καθιστά δύσκολο τον περαιτέρω δανεισμό. Επιπλέον, οι φόροι επί του πλούτου – αν και συχνά ελκυστικοί σε πολιτικό επίπεδο – δεν έχουν αποφέρει σημαντικά έσοδα στο παρελθόν.
Η κατάσταση είναι παρόμοια στην Ισπανία, η οποία διαθέτει έναν από τους γηραιότερους πληθυσμούς στην Ευρώπη και όπου οι διαμαρτυρίες για τη στεγαστική κρίση συνέβαλαν πρόσφατα στην απόφαση του Πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ να προκηρύξει νέες εκλογές. Αν και το «πρόσωπο» των διαδηλώσεων ήταν μια 87χρονη ενοικιαστής, πολλοί νέοι συμμετείχαν επίσης, καθώς η στεγαστική κρίση τους πλήττει δυσανάλογα. Η ανεργία των νέων στην Ισπανία υπερβαίνει το 22%. Οι τιμές των κατοικιών έχουν αυξηθεί πολύ ταχύτερα από τους μισθούς, ενισχύοντας τον πλούτο των παλαιότερων γενεών, ενώ για πολλούς νέους η μόνη επιλογή είναι είτε να συνεχίσουν να ζουν με τους γονείς τους μέχρι και μετά τα 30 τους, είτε να ξοδεύουν τις οικονομίες τους για να πληρώνουν υψηλά ενοίκια.
Στη Βρετανία, το ποσοστό ανεργίας των νέων είναι χαμηλότερο, περίπου στο 16%. Ωστόσο, το κόστος στέγασης είναι πολύ υψηλό, ιδιαίτερα στο Λονδίνο και τη γύρω περιοχή, όπου συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης των θέσεων εργασίας. Επιπλέον, η χώρα έχει δεσμευτεί για την εφαρμογή της λεγόμενης «τριπλής ρήτρας» (triple lock), μιας πολιτικής που, εδώ και χρόνια, διασφαλίζει ότι οι συντάξεις αυξάνονται ταχύτερα από τους μισθούς. Σε πρόσφατη ομιλία του, ο Άντι Μπέρναμ δεσμεύτηκε να αναθεωρήσει αυτή την πολιτική, η οποία επί μακρόν θεωρούνταν «απρόσβλητη». Ένας συνδικαλιστικός ηγέτης χαρακτήρισε τη δέσμευση αυτή ως «εκλογική τρέλα», παρόλο που ο Μπέρναμ υποσχέθηκε να διαθέσει τους πόρους που θα εξοικονομηθούν στην κοινωνική φροντίδα ενηλίκων – κάτι που θα ωφελούσε σε μεγάλο βαθμό και τους ηλικιωμένους.
Γιατί οι μεγαλύτεροι σε ηλικία έχουν το πλεονέκτημα
Τα πλούσια έθνη μπορούν να αναμένουν περισσότερες τέτοιες συγκρούσεις, ωστόσο οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενδέχεται να συνεχίσουν να καθορίζουν την πολιτική ατζέντα. «Οι ηλικιωμένοι βρίσκονται σε πλεονεκτική θέση για να συσπειρώσουν άλλους γύρω από τον σκοπό τους, καθώς έχουν θεσμούς με το μέρος τους», επισημαίνει ο Kέβιν Αρσενό, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Sciences Po στο Παρίσι. Τα πολιτικά κόμματα και τα συνδικάτα έχουν κίνητρο να προστατεύουν τα συμφέροντα των μεγαλύτερων σε ηλικία, οι οποίοι αποτελούν τον κύριο όγκο των μελών τους και της εκλογικής τους βάσης. Είναι επίσης ευκολότερο να πειστούν οι νέοι να στηρίξουν παροχές για την τρίτη ηλικία – τις οποίες ενδέχεται να λάβουν και οι ίδιοι κάποια στιγμή – παρά να πειστούν οι ηλικιωμένοι να πληρώσουν περισσότερα για την εκπαίδευση, από την οποία οι ίδιοι δεν πρόκειται ποτέ να επωφεληθούν. Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι νεότερες γενιές αποκομίζουν ορισμένα οφέλη από τις δαπάνες που αφορούν τους ηλικιωμένους. Για παράδειγμα, ενήλικα τέκνα που εξακολουθούν να διαμένουν στο πατρικό τους ενδέχεται να αντιλαμβάνονται τις συντάξεις ως μέρος του οικογενειακού εισοδήματος, και όχι ως μια μεταφορά πόρων από τους νέους εργαζόμενους προς τους συνταξιούχους.
Στη Βρετανία, η Λώρα Σέρα, ερευνήτρια στο London School of Economics, διαπίστωσε ότι οι γενιές σε παραγωγική ηλικία ανησυχούν συχνά πως, σε περίπτωση περικοπών στις συντάξεις, θα αναγκαστούν οι ίδιες να στηρίξουν οικονομικά τους ηλικιωμένους γονείς τους. Μάλιστα, στη Γαλλία, οι νέοι συμμετείχαν μαζικά στις διαδηλώσεις του 2023 κατά της προτεινόμενης από τον Μακρόν μεταρρύθμισης του συνταξιοδοτικού συστήματος. Ωστόσο, δεδομένης της βραδείας οικονομικής ανάπτυξης σε μεγάλο μέρος της ηπείρου και του απαγορευτικού κόστους δανεισμού για τα κράτη, ενδέχεται να καταστεί αναγκαία η λήψη δύσκολων αποφάσεων. Και όταν συμβεί αυτό, οι νέοι, αλλά ίσως και οι οικονομίες στο σύνολό τους, θα βρεθούν σε μειονεκτική θέση. Την περασμένη εβδομάδα, ενώ οι νέοι απέκλειαν σχολεία σε όλη τη χώρα, οι Γάλλοι νομοθέτες συνεδρίαζαν για να εξετάσουν τον προϋπολογισμό του επόμενου έτους. Μία από τις πρώτες τους κινήσεις ήταν η διατήρηση μιας φοροαπαλλαγής για τους συνταξιούχους.
Πηγές: Παράλλαξη & NYTimes
Δημοσίευση σχολίου