Στις Κυκλάδες υπάρχουν νησιά που σε κερδίζουν με την απλότητά τους και άλλα που σε καθηλώνουν με την ομορφιά της λιτότητας. Η Σύρος όμως ανήκει σε μια ξεχωριστή κατηγορία· είναι το νησί όπου η νεοκλασική αρχοντιά συναντά το αιγαιοπελαγίτικο φως και όπου η ιστορία δεν κατοικεί μόνο στα μουσεία αλλά περπατά καθημερινά στα μαρμάρινα σοκάκια της Ερμούπολης.
Η πρωτεύουσα των Κυκλάδων δεν μοιάζει με κανένα άλλο νησί του Αιγαίου. Αντί για τα γνώριμα λευκά κυβικά σπίτια, εδώ υψώνονται διώροφα αρχοντικά με περίτεχνα μπαλκόνια, μεγάλες ξύλινες πόρτες και προσόψεις που θυμίζουν ευρωπαϊκή μεγαλούπολη του 19ου αιώνα. Η Ερμούπολη αναπτύχθηκε ως μεγάλο εμπορικό και ναυτιλιακό κέντρο μετά την Επανάσταση του 1821, όταν πρόσφυγες από τη Χίο, τα Ψαρά και τη Σμύρνη δημιούργησαν μια νέα αστική κοινωνία στην καρδιά του Αιγαίου.
Η πρώτη εικόνα που αντικρίζει ο ταξιδιώτης είναι η επιβλητική πλατεία Μιαούλη, με το δημαρχείο του Ερνέστου Τσίλλερ να δεσπόζει σαν σκηνικό ευρωπαϊκής πρωτεύουσας. Γύρω της, καφενεία, παλιά ζαχαροπλαστεία και στοές διατηρούν ακόμη μια αίσθηση αλλοτινής ευγένειας. Η Σύρος δεν βιάζεται. Αφήνει τον επισκέπτη να τη γνωρίσει αργά, σχεδόν τελετουργικά.
Κατηφορίζοντας προς τα Βαπόρια, τη διασημότερη συνοικία της Ερμούπολης, νιώθει κανείς ότι περπατά σε μια εποχή όπου οι έμποροι και οι καπετάνιοι συναγωνίζονταν στην πολυτέλεια. Τα αρχοντικά μοιάζουν να ακουμπούν πάνω στη θάλασσα, ενώ τα μαρμάρινα σκαλοπάτια οδηγούν σε μικρές εξέδρες για βουτιές στο βαθύ γαλάζιο του Αιγαίου. Εκεί κοντά, ο ναός του Αγίου Νικολάου, με το περίτεχνο μαρμάρινο τέμπλο και τον γαλάζιο τρούλο, υπενθυμίζει τη μεγάλη οικονομική και πνευματική ακμή του νησιού.
Μα η Σύρος δεν είναι μόνο η Ερμούπολη. Είναι και η Άνω Σύρος, ο μεσαιωνικός οικισμός που στέκει αγέρωχος πάνω από το λιμάνι. Τα στενά καλντερίμια, οι καμάρες και τα σπίτια που ακουμπούν το ένα πάνω στο άλλο συνθέτουν μια εικόνα σχεδόν νησιωτικής καστροπολιτείας. Στην κορυφή, ο καθολικός ναός του Αγίου Γεωργίου αγναντεύει το Αιγαίο, θυμίζοντας ότι η Σύρος υπήρξε επί αιώνες τόπος συνύπαρξης καθολικών και ορθοδόξων.
Εδώ γεννήθηκε και ο Μάρκος Βαμβακάρης, η μεγάλη μορφή του ρεμπέτικου. Τα βράδια του καλοκαιριού, όταν οι ταβέρνες ανοίγουν τα παράθυρα και οι ήχοι του μπουζουκιού απλώνονται στα σοκάκια, η Άνω Σύρος αποκτά μια σχεδόν κινηματογραφική ατμόσφαιρα.
Στο νότιο τμήμα του νησιού, η Ποσειδωνία και η Χρούσσα αποκαλύπτουν μια διαφορετική όψη της συριανής αρχοντιάς. Φοίνικες, πευκόφυτοι κήποι και επαύλεις με ονόματα περασμένων εποχών δημιουργούν ένα τοπίο που θυμίζει παλιά αστική εξοχή. Εκεί παραθέριζαν οι εύπορες οικογένειες της Σύρου, όταν το νησί βρισκόταν στο απόγειο της οικονομικής του ακμής.
Οι παραλίες της Σύρου δεν έχουν την άγρια όψη άλλων κυκλαδίτικων νησιών· διαθέτουν όμως γοητεία και χαρακτήρα. Το Κίνι χαρίζει από τα ωραιότερα ηλιοβασιλέματα στο Αιγαίο, ο Γαλησσάς απλώνει τη μεγάλη αμμουδιά του δίπλα σε ήρεμα νερά, ενώ η Αζόλιμνος παραμένει αγαπημένος προορισμός για οικογένειες. Για όσους αγαπούν τις πιο ήσυχες διαδρομές, η Απάνω Μεριά προσφέρει πεζοπορικά μονοπάτια μέσα σε τοπία προστατευμένα από το πρόγραμμα Natura, με σπάνιους γεωλογικούς σχηματισμούς και μικρούς κολπίσκους που μοιάζουν κρυμμένοι από τον χρόνο.
Η γαστρονομία του νησιού αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της εμπειρίας. Συριανό λουκούμι, χαλβαδόπιτες, θυμαρίσιο μέλι και κάπαρη κουβαλούν γεύσεις που συνδέονται βαθιά με την ιστορία του τόπου. Στα παλιά καφενεία της Ερμούπολης, εκεί όπου ακόμη επιβιώνει η παράδοση της «βεγγέρας», ο καφές και το λικέρ αποκτούν άλλη σημασία.
Η Σύρος είναι ίσως το μοναδικό κυκλαδονήσι όπου το αστικό στοιχείο δεν συγκρούεται με τη νησιωτική ταυτότητα αλλά συνυπάρχει αρμονικά μαζί της. Είναι ένας τόπος που δεν στηρίζεται στην υπερβολή ούτε στην κοσμικότητα· στηρίζεται στη μνήμη, στην αισθητική και στην αίσθηση ότι ο χρόνος εδώ κυλά διαφορετικά.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη γοητεία της: ότι δεν χρειάζεται να εντυπωσιάσει φωναχτά. Η Σύρος κερδίζει τον ταξιδιώτη αργά, με την κομψότητα ενός παλιού αρχοντικού, με τον ήχο των βημάτων πάνω στο μάρμαρο και με το φως που πέφτει κάθε δειλινό πάνω στα Βαπόρια.
Δημοσίευση σχολίου