Περί Ιράν: Μια ενοχλητική υπενθύμιση Ιστορίας

 

Στον απόηχο των επιθέσεων των Ηνωμένες Πολιτείες και του Ισραήλ στο Ιράν και της δολοφονίας του Αλί Χαμενεΐ επανέρχεται η γνώριμη χορωδία. Με ύφος ανθρωπιστικό και μνήμη επιλεκτική. «Τώρα θα μιλήσετε;», «Θα καταδικάσετε;», «Ή μήπως συνεχίζετε να κλείνετε το μάτι στους μουλάδες;».

Η ίδια χορωδία που επί δεκαετίες δεν έβλεπε ούτε βασανιστήρια, ούτε μυστικές φυλακές, ούτε πραξικοπήματα. Που ανακαλύπτει τα δικαιώματα των Ιρανών μόνο όταν αυτά μπορούν να ενταχθούν σε μια γεωπολιτική αφήγηση «πολιτισμένων» και «βαρβάρων».

Ας το πούμε καθαρά – για να τελειώνουμε με τα εύκολα.

Η Αριστερά δεν είχε, δεν έχει και δεν θα έχει καμία δυσκολία να καταδικάσει ένα θεοκρατικό, αυταρχικό καθεστώς. Το έκανε χθες, το κάνει σήμερα, θα το κάνει και αύριο. Αυτό που αρνείται είναι να χειροκροτήσει τις βόμβες ως φορείς εκδημοκρατισμού.

Γιατί υπάρχει μια μικρή, ενοχλητική λεπτομέρεια που κάποιοι επιμένουν να ξεχνούν.

Ο Μοσαντέκ πριν από τους μουλάδες

Πριν από τη θεοκρατία, πριν από την Ισλαμική Επανάσταση, υπήρξε μια άλλη διαδρομή. Μια δημοκρατική απόπειρα.

Ο Μοχάμεντ Μοσαντέκ δεν ήταν «εξτρεμιστής». Δεν ήταν στρατιωτικός. Δεν ήταν θρησκευτικός ηγέτης. Ήταν εκλεγμένος πρωθυπουργός. Νομικός. Κοινοβουλευτικός. Με μια απλή – και για αυτό επικίνδυνη – ιδέα: ότι ένα κράτος μπορεί να είναι ταυτόχρονα δημοκρατικό, κοινωνικά δίκαιο και κυρίαρχο.

Τι έκανε;

• Εθνικοποίησε το ιρανικό πετρέλαιο, αμφισβητώντας τα προνόμια της Anglo-Iranian Oil Company.

• Περιόρισε τις εξουσίες του Σάχη και ενίσχυσε το Κοινοβούλιο.

• Προώθησε θεσμικές μεταρρυθμίσεις, διαφάνεια και κοινωνική αναδιανομή.

• Υπερασπίστηκε πολιτικές ελευθερίες – ακόμη και για τους αντιπάλους του.

• Επέμεινε στη συνταγματική νομιμότητα και προσέφυγε στο διεθνές δίκαιο αντί για τη βία.

Το «έγκλημά» του; Ότι πίστεψε πως ο πλούτος μιας χώρας ανήκει στον λαό της.

Το πραξικόπημα που γέννησε το μέλλον

Το 1953, με την επιχείρηση Operation Ajax, η CIA και η MI6 ανέτρεψαν τη δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση.

Δεν κατέρρευσε απλώς ένας πρωθυπουργός αλλά η ιδέα ότι η δημοκρατία μπορεί να επιβιώσει όταν συγκρούεται με τα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων.

Ο Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί επανήλθε πανίσχυρος. Το καθεστώς του δεν ήταν «δυτικός εκσυγχρονισμός» αλλά αυταρχισμός με διεθνή στήριξη. Μυστική αστυνομία, διώξεις, καταστολή. Και πάνω σε αυτή τη συσσωρευμένη οργή οικοδομήθηκε, το 1979, η θεοκρατία.

Η Ιστορία δεν είναι μεταφυσική. Έχει αιτίες και αποτελέσματα.

Και σήμερα;

Σήμερα, στον απόηχο των βομβαρδισμών και μιας πολιτικής δολοφονίας που ανοίγει έναν νέο κύκλο αστάθειας, ακούμε ξανά το ίδιο αφήγημα: «οι βόμβες φέρνουν ελευθερία».

Αλήθεια;

Στο Ιράκ;

Στη Λιβύη;

Στο Αφγανιστάν;

Η ενοχλητική υπενθύμιση είναι απλή: όταν οι ίδιες δυνάμεις που ανέτρεψαν τη μοναδική δημοκρατική κυβέρνηση του Ιράν εμφανίζονται ως απελευθερωτές, το ερώτημα δεν είναι «γιατί δεν μιλά η Αριστερά». Το ερώτημα είναι αν έχουμε μάθει τίποτα.

Αν αύριο το καθεστώς καταρρεύσει από την πίεση της ίδιας της ιρανικής κοινωνίας, αυτό θα είναι ειλκιρινά ελπιδοφόρο. Αν όμως η «αλλαγή» επιβληθεί με πυραύλους και συμφωνίες μέσα σε κλειστά δωμάτια, η Ιστορία μάλλον θα επαναληφθεί, όχι ως φάρσα, αλλά ως τραγωδία δεύτερης γενιάς.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η Δύση θα χαρεί μια πτώση. Θα χαρεί.

Το ερώτημα είναι αν θα ανεχτεί έναν νέο «Μοσαντέκ». Έναν ηγέτη που θα μιλήσει ξανά για κυριαρχία, κοινωνική δικαιοσύνη και έλεγχο των φυσικών πόρων.

Γιατί, τελικά, το πρόβλημα δεν ήταν ποτέ οι μουλάδες ως θεοκρατικό φαινόμενο.Το πρόβλημα ήταν – και παραμένει – ποιος ελέγχει το πετρέλαιο, τους δρόμους, τις σφαίρες επιρροής.

Και αυτή είναι μια υπενθύμιση που ενοχλεί.

Αναδημοσίευση του άρθρου από την εφ.Εποχή