Εικ.1: Ο Τζίμι Κάρτερ υποδέχεται τον Σάχη του Ιράν το 1977
ΗΠΑ και Ιράν είναι τα αταίριαστα μέρη μιας ολέθριας σχέσης με ιστορία 80 ετών. Ενός σπονδυλωτού γεωπολιτικού θρίλερ που ξεκίνησε από τα σαλόνια του Σάχη τη δεκαετία του '40, είχε ως δώρο και αιχμή μια χούφτα ουράνιο και έφτασε μέχρι την εξόντωση του Αλί Χαμενεΐ το 2026.
Τοξική. Δεν θα μπορούσε να υπάρξει καλύτερη, ακριβέστερη και πιο περιεκτική λέξη, για να περιγράψει τη σχέση μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής τα τελευταία 80 χρόνια.
Ή μάλλον το γεωπολιτικό θρίλερ που εξελίσσεται ανηλεώς ανάμεσα σε δύο χώρες που χωρίζονται από 11.681 χιλιόμετρα και 8,5 –κατά μέσο όρο– ζώνες ώρας και είναι γεμάτο από κατασκόπους, πραξικοπήματα, ανατροπές, προδοσία, ομήρους, πετρέλαιο με τη σέσουλα, κρυφές διαπραγματεύσεις και ένα κέικ σοκολάτας σε σχήμα κλειδιού.
Εικ.2: Μια εικόνα, 80 χρόνια μιας ολέθριας, τοξικής σχέσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν
Οι –ανύπαρκτοι πλέον– δεσμοί ανάμεσα στο Ιράν και τις ΗΠΑ είναι στην πραγματικότητα μια ιστορία μοιραίας, σχεδόν αρρωστημένης έλξης ανάμεσα σε δύο κόσμους που ξεκίνησαν ως βολικοί εταίροι, έγιναν συνδαιτυμόνες γύρω από το ίδιο τραπέζι, αντάλλαξαν μεγαλόστομες φιλοφρονήσεις, αλλά χάθηκαν στη μετάφραση και κατέληξαν σε ένα αδιέξοδο που αναθεωρεί –για μία ακόμα φορά και μάλλον πιο βίαια και ριζικά από ποτέ– τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.
Τα χρόνια της αθωότητας: Ο σάχης ο αγαπητός
Το 1943, ο Φράνκλιν Ρούζβελτ ταξίδεψε στην Τεχεράνη για την ιστορική διάσκεψη με τον Τσόρτσιλ και τον Στάλιν. Η συνάντηση των τριών με το κωδικό όνομα Eureka που διεξήχθη στα τέλη Νοεμβρίου εκείνης της χρονιάς καθοδήγησε τις αποφάσεις της συνόδου της Γιάλτας λίγο περισσότερο από έναν χρόνο αργότερα.
Εικ.3: Στάλιν, Ρούζβελτ, Τσόρτσιλ στη Σύνοδο της Τεχεράνης το Νοέμβριο του 1943
Το Ιράν ήταν η «Γέφυρα της Νίκης», ο κρίσιμος δρόμος ανεφοδιασμού των Σοβιετικών. Το τιμόνι της χώρας είχε αναλάβει ένας νεαρός, μάλλον ανασφαλής και άπειρος ηγεμόνας: ο σάχης Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, τον οποίο είχαν μόλις τοποθετήσει στον θρόνο οι Σύμμαχοι. Προηγουμένως είχαν καθαιρέσει και εξορίσει στον Μαυρίκιο τον αυταρχικό πατέρα του.
Οι Αμερικανοί έβλεπαν στο πρόσωπό του αυτό που σήμερα θα περιέγραφε η φράση «χρήσιμος ηλίθιος». Ο Παχλαβί ο νεότερος ήταν ένας δυτικοτραφής και δυτικόστροφος σύμμαχος με αγάπη στις ηδονές, τις γυναίκες και τα γρήγορα αυτοκίνητα που μπορούσαν όχι απλώς να ελέγξουν, αλλά να χειραγωγήσουν.
Εικ.5: Κάποτε στην Τεχεράνη. Ο Φράνκλιν Ρούζβελτ με τον νεαρό και χειραγωγήσιμο σάχη τη δεκαετία του ’40
Ο Χάρι Τρούμαν που διαδέχτηκε τον Ρούζβελτ λίγα χρόνια αργότερα λειτούργησε ως προστάτης του Ιράν, στηρίζοντας τη χώρα απέναντι στις βλέψεις και τις ορέξεις της Μόσχας να αποσπάσει εδάφη του βορρά. Η Ουάσιγκτον πρόβαλε στα μάτια των Ιρανών ως η καλοπροαίρετη προστάτιδα υπερδύναμη που θα τους γλίτωνε από τα νύχια όσων τους επιβουλεύονταν. Τόσα ήξεραν, τόσα έλεγαν.
Εικ.6: Το made in USA δώρο της πυρηνικής ενέργειας
Στις αρχές του ’50, καθώς το Ηνωμένο Βασίλειο έχανε την επιρροή του στη Μέση Ανατολή και οι ΗΠΑ έψαχναν εναγωνίως συμμάχους και πετρέλαιο ως ανάχωμα στον κομμουνισμό, τα πράγματα περιπλέχθηκαν.
Ο εθνικιστής Ιρανός πρωθυπουργός Μοχάμεντ Μοσαντέκ —ένας λαμπρός νομικός με τη μάλλον εκκεντρική συνήθεια να δέχεται ξένους διπλωμάτες φορώντας τις μεταξωτές του πιτζάμες στο κρεβάτι— αποφάσισε να κρατικοποιήσει την Αγγλο-Ιρανική Εταιρεία Πετρελαίου.
Ο Ιρανός πρωθυπουργός Μοχάμεντ Μοσαντέκ ανατράπηκε μέσω πραξικοπήματος που μεθόδευσαν οι μυστικές υπηρεσίες ΗΠΑ και Μεγάλης Βρετανίας
Στο Λονδίνο σήμανε συναγερμός. Οι Βρετανοί έπεισαν τον πρόεδρο Αϊζενχάουερ ότι ο Μοσαντέκ δεν λειτουργούσε απλώς ως αγνός πατριώτης, αλλά εκκολαπτόταν μέρα με τη μέρα σε έναν επικίνδυνο δούρειο ίππο των Σοβιετικών.
Το 1953, η CIA, με επικεφαλής τον Κέρμιτ Ρούζβελτ (εγγονό του Θίοντορ) που σουλάτσαρε στους δρόμους της Τεχεράνης με βαλίτσες γεμάτες δολάρια, ενορχήστρωσε την Επιχείρηση Αίας (Ajax). Ο Μοσαντέκ με την αγαστή συνεργασία των ΗΠΑ με τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες ανατράπηκε, την ώρα που ο σάχης είχε δραπετεύσει στη Ρώμη μαζί με τη δεύτερη σύζυγό του, την επονομαζόμενη θλιμμένη πριγκίπισσα Σοράγια.
Εκείνη η πρώτη εξορία του, αν και βραχεία σε διάρκεια, ήταν πλούσια σε απολαύσεις και dolce vita. Σαν την ιδανική προθέρμανση για τη θριαμβική επιστροφή του Παχλαβί στην Τεχεράνη. Ο Αϊζενχάουερ επενδύοντας στην επιλογή του σάχη ουσιαστικά εγκαθίδρυσε την απόλυτη μοναρχία στο Ιράν.
Εικ.7: Σάχης Παχλαβί και πρόεδρος Αϊζενχάουερ σε θριαμβικό γύρο στην Τεχεράνη
Ο Αμερικανός πρόεδρος ήταν κι εκείνος που το 1957, στο πλαίσιο του προγράμματος «Atoms for Peace» αποφάσισε να κάνει στον καταφανώς αγαπημένο του σάχη το απόλυτο δώρο, ενισχύοντας τη συμμαχία τους: την πυρηνική ενέργεια.
Ναι, το σημερινό μεγαλύτερο γεωπολιτικό αγκάθι της Ουάσιγκτον φυτεύτηκε από αμερικανικά χέρια. Οι ΗΠΑ έδωσαν το πράσινο φως, κατασκεύασαν τον πρώτο ερευνητικό αντιδραστήρα της Τεχεράνης και τροφοδότησαν το Ιράν με τεχνογνωσία αλλά και με τα πρώτα κιλά ουρανίου. Ένα δώρο εξουσίας made in USA, που θα στοίχειωνε τη Δύση εφεξής.
Εικ.8: Οι Κένεντι της Ανατολής και το διπλό παιχνίδι
Η δεκαετία του ’60 βρήκε την Τεχεράνη να μεταμορφώνεται σε ένα κοσμοπολίτικο κέντρο. Ο Τζον Κένεντι και αργότερα ο Λίντον Τζόνσον ήταν εκείνοι που άσκησαν πιέσεις στον σάχη για μεταρρυθμίσεις, ρίχνοντας τον σπόρο για τη λεγόμενη Λευκή Επανάσταση.
Τότε στην εξίσωση προστέθηκε και ένας νέος παράγοντας. Η τρίτη σύζυγος του σάχη, Φαρά Ντιμπά. Μια γυναίκα απαράμιλλου στιλ, η οποία γέμισε το παλάτι με custom-made δημιουργίες Yves Saint Laurent και επιδόθηκε στη μανιώδη αγορά έργων του Πικάσο, του Ρόθκο, του Πόλοκ και του Γουόρχολ, «προικίζοντας» το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Τεχεράνης με μια από τις σπουδαιότερες συλλογές στον κόσμο.
Εικ.9: Το ζεύγος Κένεντι έβλεπε στο ζεύγος Παχλαβί το ιρανικό ανάλογό του
Για τον Κένεντι και την Τζάκι, το ζεύγος των Παχλαβί ήταν το απόλυτο power couple της Ανατολής. Πίσω όμως από τα φλας και τις δεξιώσεις, κρυβόταν ένα γεωπολιτικό θέατρο του παραλόγου.
Το Ιράν πρωτοστατούσε στην ίδρυση του ΟΠΕΚ για να ελέγξει τον πλούτο των πετρελαίων –που ποτέ δεν έφτανε στον λαό– και ταυτόχρονα έπαιζε σε διπλό ταμπλό. Παρότι επισήμως σύμμαχος των Αράβων, το Ιράν πουλούσε κρυφά πετρέλαιο στο νεοσύστατο κράτος του Ισραήλ και μοιραζόταν μυστικές πληροφορίες μαζί του στον Πόλεμο των Έξι Ημερών το 1967.
Εικ.10: Ο σάχης του Ιράν ήταν παραπάνω από ευπρόσδεκτος στο πρώτο σπίτι των ΗΠΑ
Την ίδια στιγμή, πίεζε υποκριτικά τις ΗΠΑ να αναγκάσουν το Ισραήλ να αποσυρθεί από τα κατεχόμενα εδάφη. Παράλληλα, στο εσωτερικό της χώρας, η μυστική αστυνομία του Σάχη, η διαβόητη SAVAK, εξαφάνιζε με συνοπτικές διαδικασίες τους αντιφρονούντες.
Ο χωροφύλακας του Κόλπου
Τη δεκαετία του ’70 ο Νίξον, βυθισμένος στο τέλμα του Βιετνάμ, αποφάσισε ότι ο σάχης θα ήταν ο απόλυτος χωροφύλακας των ΗΠΑ. Η εντολή του προς το Πεντάγωνο ήταν σαφής: «Πουλήστε του ό,τι όπλο θέλει, εκτός από πυρηνικά».
Εικ.11: Η υποδοχή αεροδρομίου του Ρίτσαρντ Νίξον το 1972 στην Τεχεράνη
Ακόμα και όταν τα αραβικά κράτη του ΟΠΕΚ επέβαλαν το καταστροφικό εμπάργκο πετρελαίου το 1973 στις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ο Νίξον δεν είχε λόγο να τα βάλει με τον Σάχη, αφού το Ιράν αρνήθηκε να συμμετάσχει στο εμπάργκο και συνέχισε να εξάγει κανονικά.
Εκμεταλλευόμενο την εκτόξευση των τιμών, το Ιράν πνίγηκε στα πετροδόλαρα, με τις ΗΠΑ να του πουλάνε όπλα 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ο Σάχης αγόραζε μαχητικά F-14 με την κεκτημένη ταχύτητα που η σύζυγός του σώρευε σύγχρονη τέχνη.
Εικ.12: Ο σάχης του Ιράν και η σύζυγός του Φαρά Παχλαβί στο απόγειο της δόξας και της ισχύος τους
Το αποκορύφωμα της αυτοκρατορικής ύβρεως ήρθε το 1971. Ο Σάχης γιόρτασε τα 2.500 χρόνια της Περσικής Αυτοκρατορίας στήνοντας μια ολόκληρη πόλη από πολυτελείς κλιματιζόμενες σκηνές καταμεσής της ερήμου.
Ωστόσο, οι ρωγμές είχαν αρχίσει να φαίνονται. Ο διάδοχος του Νίξον, Τζέραλντ Φορντ, βλέποντας τον πληθωρισμό να οδηγεί τις ΗΠΑ σε ύφεση εξαιτίας των ακριβών καυσίμων, έδωσε την απόλυτη πισώπλατη μαχαιριά: συνωμότησε μυστικά με τη Σαουδική Αραβία για να ρίξουν τις τιμές του πετρελαίου, αδειάζοντας τον άλλοτε «αγαπημένο του Σάχη».
Από τη φιλία στην ομηρία
Ήταν παραμονή Πρωτοχρονιάς του 1977 όταν ο πρόεδρος Κάρτερ – ο τελευταίος Αμερικανός πρώτος πολίτης που πάτησε σε ιρανικό έδαφος- ύψωνε το ποτήρι του στην Τεχεράνη και έπινε στην υγειά του Ιράν. Του «νησιού σταθερότητας», όπως έλεγε. Ήταν αναμφίβολα η πιο άστοχη πρόβλεψη στην ιστορία της σύγχρονης διπλωματίας.
Λίγους μόλις μήνες μετά, καθώς οι συλλήψεις και τα βασανιστήρια από το ιρανικό καθεστώς είχαν φτάσει στο απροχώρητο, το «νησί» πνίγηκε από το τσουνάμι της Ισλαμικής Επανάστασης. Ο σάχης εγκατέλειψε άρον-άρον τη χώρα μαζί με τη σύζυγο, τα αγαπημένα του σκυλιά κι ένα κουτί ιρανικό χώμα.
Εικ.13: Ο Τζίμι Κάρτερ ήταν ο τελευταίος πρόεδρος των ΗΠΑ που πάτησε επί ιρανικού εδάφους
Όσο εκείνος αναζητούσε φιλόξενο απάγκιο σε έναν εχθρικό κόσμο, ο Αγιατολάχ Χομεϊνί επέστρεφε από το Παρίσι με ναυλωμένη πτήση της Air France.
Σύντομα ο σπαρτιατικός ασκητισμός του κληρικού ήρθε σε μετωπική σύγκρουση με τη Δύση. Ο Χομεϊνί βάφτισε τις ΗΠΑ «Μεγάλο Σατανά», το Ισραήλ «Μικρό Σατανά» και τη Σοβιετική Ένωση «Μικρότερο Σατανά».
Η κατάληψη της αμερικανικής πρεσβείας στην Τεχεράνη το 1979 είναι μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες στην ιστορία της τοξικής σχέσης ΗΠΑ-Ιράν
Τον Νοέμβριο του 1979, Ιρανοί φοιτητές, οργισμένοι επειδή ο Κάρτερ επέτρεψε την είσοδο του σάχη στις ΗΠΑ για ιατρική θεραπεία, κατέλαβαν την αμερικανική πρεσβεία. 52 Αμερικανοί κρατήθηκαν όμηροι για 444 ημέρες.
Η εικόνα των αμερικανικών ελικοπτέρων που συνετρίβησαν στην ιρανική έρημο κατά τη διάρκεια της αποτυχημένης επιχείρησης διάσωσης Eagle Claw, στοίχειωσε για πάντα την προεδρία του.
Φοβού τους Αμερικανούς και κέικ φέροντας
Οι Αμερικανοί όμηροι απελευθερώθηκαν τον Ιανουάριο του 1981, ακριβώς τη στιγμή που ο Ρόναλντ Ρίγκαν ορκιζόταν πρόεδρος — ένα σαδιστικό δώρο της Τεχεράνης για να ταπεινώσουν τον Κάρτερ.
Η ρητορική του Ρίγκαν ήταν σκληρή, αλλά στο σκοτεινό παρασκήνιο εκτυλισσόταν ένα νέο, παράλογο σκάνδαλο. Ενώ οι ΗΠΑ υποστήριζαν ανοιχτά τον Σαντάμ Χουσεΐν στον πόλεμο εναντίον του Ιράν, ο Λευκός Οίκος προμήθευε ταυτόχρονα και εν κρυπτώ όπλα στην Τεχεράνη.
Ο θάνατος του Αγιατολάχ Χομεϊνί το 1989 άνοιξε μια χαραμάδα για την εξομάλυνση των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν
Το Ιράν πολεμούσε το Ιράκ με έναν στρατό εξολοκλήρου στημένο από τους Αμερικανούς. Οι Ιρανοί μισούσαν τύποις τις ΗΠΑ, αλλά ικέτευαν για αμερικανικά ανταλλακτικά.
Η πιο απολαυστική, κωμικοτραγική λεπτομέρεια της εποχής: Ο απεσταλμένος του Ρίγκαν, Ρόμπερτ ΜακΦάρλεϊν, που ταξίδεψε ινκόγκνιτο στην Τεχεράνη με πλαστό ιρλανδικό διαβατήριο, κόμισε ως δώρα διαπραγμάτευσης μια Βίβλο υπογεγραμμένη από τον Αμερικανό πρόεδρο και ένα kosher κέικ σοκολάτας σε σχήμα κλειδιού (συμβολίζοντας το «άνοιγμα» των σχέσεων) από φούρνο στο Τελ Αβίβ.
Η πτήση 655 και το αμερικανικό εμπάργκο
Πριν καν προλάβει να ορκιστεί πρόεδρος ο Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος, η ιστορία είχε γράψει μία από τις πιο μακάβριες σελίδες της.
Τον Ιούλιο του 1988, το υπερσύγχρονο αμερικανικό καταδρομικό USS Vincennes κατέρριψε από τραγικό λάθος την πτήση 655 της Iran Air. Ένα επιβατικό Airbus διαλύθηκε στον αέρα, παίρνοντας στον βυθό 290 ψυχές, ανάμεσά τους 66 παιδιά.
Η τραγωδία της πτήσης 655 που καταρρίφθηκε από αμερικανικά πυρά βάθυνε το ρήγμα ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη
Ο τότε αντιπρόεδρος Μπους είχε δηλώσει με παγερή κυνικότητα: «Δεν θα ζητήσω ποτέ συγγνώμη εκ μέρους των ΗΠΑ. Ποτέ. Δεν με νοιάζει ποια είναι τα γεγονότα».
Παρά τη νωπή μνήμη της τραγωδίας, ο θάνατος του Χομεϊνί τον Ιούνιο του 1989 τροφοδότησε τη νέα κυβέρνηση Μπους με την ελπίδα για εξομάλυνση. «Η καλή θέληση γεννά καλή θέληση», δήλωσε. Η απάντηση της Τεχεράνης ήταν η εκκωφαντική σιωπή.
Όταν τα ηνία πέρασαν στον Μπιλ Κλίντον, η στάση των ΗΠΑ ακολούθησε ξανά τον σκληρό δρόμο ενός αυστηρού εμπάργκο, παρότι η κυβέρνησή του άρχισε σταδιακά να ρίχνει τους τόνους, αντικαθιστώντας τον χαρακτηρισμό «κράτος-ταραχοποιός» (rogue nation) με τον πιο ήπιο «κράτος ανησυχίας» (state of concern).
Ο μετριοπαθής πέμπτος πρόεδρος του Ιράν Μοχάμεντ Χαταμί
Στο τέλος της δεκαετίας του ’90, το σκηνικό φωτίστηκε από μια αναπάντεχη αλλαγή: την εκλογή στην ιρανική προεδρία του Μοχάμεντ Χαταμί. Ενός μετριοπαθούς, χαμογελαστού κληρικού που διάβαζε Καντ και πρότεινε τον «Διάλογο των Πολιτισμών».
Την ίδια περίοδο, η Μαντλίν Ολμπράιτ προχώρησε στο αδιανόητο: αναγνώρισε επίσημα τον ρόλο των ΗΠΑ στο πραξικόπημα του ’53. Όμως οι σκληροπυρηνικοί της Τεχεράνης και το πάντα καχύποπτο Κογκρέσο σφάλισαν γρήγορα το παράθυρο της διαφαινόμενης ευκαιρίας.
Το Ιράν στον «Άξονα του Κακού»
Μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, οι ΗΠΑ και το Ιράν βρήκαν για πρώτη φορά μετά από καιρό πεδίο συνεννόησης. Στο πρόσωπο του νέου κοινού εχρθού τους: των Ταλιμπάν. Συνεργάστηκαν σιωπηρά στο Αφγανιστάν. Όμως το 2002, ο Τζορτζ Μπους ο νεότερος στη διάρκεια του State of the Union τοποθέτησε απροσδόκητα το Ιράν στον «Άξονα του Κακού».
Εικ.14: Ο Τζορτζ Μπους ο νεότερος ενέταξε το Ιράν στον περίφημο «Άξονα του Κακού»
Το οξύμωρο; Το Ιράν μπήκε στην ίδια λίστα με τη Βόρεια Κορέα και το Ιράκ, αν και από τις τρεις χώρες μόνο η Βόρεια Κορέα κατείχε πυρηνικά – και ήταν η μόνη που δεν δέχθηκε αμερικανική επίθεση. Στην Τεχεράνη εξέλαβαν τη στάση του Μπους του νεότερου ως την έσχατη προδοσία.
Η απάντηση ήρθε με την εκλογή στην προεδρία του υπερσυντηρητικού Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ. Ενός πολιτικού που απεχθανόταν τα κοστούμια (τα θεωρούσε σύμβολο του δυτικού ιμπεριαλισμού), αρνιόταν το Ολοκαύτωμα, προκαλούσε ανοιχτά τον δυτικό κόσμο και έβαλε στο φουλ τις μηχανές του πυρηνικού προγράμματος. Το χάσμα πήρε διαστάσεις αβύσσου.
Βαλς με τον Ομπάμα
Ο Ομπάμα αποφάσισε την ανατροπή, επιλέγοντας τον δρόμο της διπλωματίας. Έπειτα από μήνες μυστικών συναντήσεων στο Ομάν, ξεκίνησαν οι διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στην ιστορική Πυρηνική Συμφωνία του 2015 (JCPOA) μεταξύ Ιράν, των πέντε μόνιμων μελων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το σκηνικό ήταν βγαλμένο από νουβέλα του Τζον Λε Καρρέ: Στη Βιέννη, μέσα σε υπερπολυτελή ξενοδοχεία, ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Τζον Κέρι και ο Ιρανός ομόλογός του Τζαβάντ Ζαρίφ –ένας μειλίχιος διπλωμάτης με αμερικανική παιδεία και αντοχή να διαπραγματεύεται επί ώρες, αρκεί στο τραπέζι να υπήρχε μαύρο τσάι και φιστίκια– βρήκαν κοινό έδαφος.
Εικ.15: Οι υπουργοί των εξωτερικών Ιράν και ΗΠΑ έφτασαν το 2015 στη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν
Η Δύση πίστεψε ότι το γυαλί μπορούσε να συγκολληθεί, αν και πολλοί κατηγόρησαν τον Ομπάμα ότι η συμφωνία αγνόησε προκλητικά το γεγονός πως το Ιράν συνέχιζε να χρηματοδοτεί την τρομοκρατία και την αποσταθεροποίηση στην περιοχή.
Η Μέγιστη Πίεση, η Γάζα και η αέναη κρίση
Η ψευδαίσθηση κράτησε ελάχιστα. Ο Ντόναλντ Τραμπ πήρε τα κλειδιά του Λευκού Οίκου το 2017 και έκανε τη συμφωνία του Ομπάμα χαρτοπόλεμο, στραγγαλίζοντας την ιρανική οικονομία.
Αλλά όχι μόνο. Το 2020 ένα αμερικανικό drone διέλυσε το αυτοκίνητο του πανίσχυρου Ιρανού στρατηγού Κασέμ Σουλεϊμανί. Ο πλανήτης πίστεψε πως είχε φτάσει στο χείλος ενός αιματηρού πολέμου, που – ευτυχώς – αποσοβήθηκε.
Όταν ο Τζο Μπάιντεν ανέλαβε το 2021, βρήκε το Ιράν ριζικά διαφορετικό. Στο εσωτερικό το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» κλυδώνιζε το θεοκρατικό καθεστώς. Στο εξωτερικό, η Τεχεράνη είχε αναδειχτεί σε κυρίαρχο προμηθευτή drones-καμικάζι (τα εσχάτως διάσημα Shahed) για τη Ρωσία.
Ο Αλί Χαμενεΐ μετέτρεψε με στρατηγική και μεθοδικότητα το Ιράν στο μεγάλο αποσταθεροποιητικό παράγοντα της Μέσης Ανατολής
Και μετά ήρθε η 7η Οκτωβρίου 2023. Η τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ και ο επακόλουθος, ισοπεδωτικός πόλεμος στη Γάζα άλλαξαν τα πάντα.
Με τον Μπάιντεν να ρίχνει δισεκατομμύρια σε στρατιωτική βοήθεια στο Ισραήλ, ενώ ταυτόχρονα διεθνείς οργανισμοί μιλούσαν για τακτικές λιμού και εθνοκάθαρσης στη Γάζα και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξέδιδε εντάλματα σύλληψης, η Μέση Ανατολή μετατράπηκε δεν έμοιαζε, αλλά ήταν πια η πιο επικίνδυνη πυριτιδαποθήκη του πλανήτη.
Η Τεχεράνη φλέγεται
Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στο Οβάλ Γραφείο το 2025 έβγαλε οριστικά τη διπλωματία από την πρίζα. Το πρελούδιο της σημερινής πολεμικής κόλασης γράφτηκε τον Ιούνιο του 2025, όταν ΗΠΑ και Ισραήλ βομβάρδισαν πυρηνικές εγκαταστάσεις στο Ιράν στη διάρκεια της επιχείρησης Midnight Hammer.
Η απάντηση του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ ήταν μια πυραυλική επίθεση σε αμερικανική βάση στο Κατάρ, την οποία χαρακτήρισε «ένα σκληρό χαστούκι στο πρόσωπο της Αμερικής».
Η Τεχεράνη το πρωινό της 28ης Φεβρουαρίου 2026
Η επιχείρηση Epic Fury για τους Αμερικανούς, Roaring Lion για τους Ισραηλινούς που εξαπολύθηκε από το περασμένο Σάββατο μοιάζει μάλλον με την παράλογα λογική συνέχεια της πολιτικής που αποφάσισε να ακολουθήσει ο 47ος πρόεδρος των ΗΠΑ.
Ο στόχος αυτή τη φορά δεν ήταν πλέον τα εργαστήρια εμπλουτισμού ουρανίου, αλλά η καρδιά του καθεστώτος, με τους βομβαρδισμούς να οδηγούν στον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη, Αλί Χαμενεΐ, και της στρατιωτικής ηγεσίας των Φρουρών της Επανάστασης.
Το πρωινό του περασμένου Σαββάτου ο Ντόναλντ Τραμπ πάτησε το κουμπί της επίθεσης στο Ιράν. Το μέλλον της Μέσης Ανατολής μοιάζει πιο άδηλο από ποτέ.
Το γεωπολιτικό θρίλερ που ξεκίνησε πριν από ογδόντα χρόνια με βαλίτσες γεμάτες δολάρια, μεταξωτές πιτζάμες και kosher κέικ σοκολάτας, παίζεται πλέον με πυραύλους, αεροσκάφη F-35 και drones που σουλατσάρουν στον ουρανό της Μέσης Ανατολής σαν ταξί σε ώρα αιχμής.
Το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έπαψαν ποτέ να είναι αντίπαλοι — απλώς αλλάζουν τρόπους να το υπενθυμίζουν στον εαυτό τους και την οικουμένη. Το σκηνικό μπορεί να αλλάζει, το δράμα όμως παραμένει ίδιο.
Οδηγώντας σε μια σύγκρουση δύο κόσμων που μπορεί να παγώσει ή να αναβληθεί, αλλά νομοτελειακά θα επιστρέψει. Πιο περίπλοκη. Πιο επικίνδυνη. Πάντα αναπόφευκτη.
Δημοσίευση σχολίου