Στις Μυκήνες, εκεί όπου ο χρυσός των ταφικών κτερισμάτων μαρτυρά τη γέννηση μιας ελίτ εξουσίας, σώζονται και πιο εύθραυστα ίχνη: νήματα, ίνες, σιωπηλά κατάλοιπα υφασμάτων που κάποτε αγκάλιαζαν σώματα ηγεμόνων.
Σε αυτά τα «αόρατα» τεκμήρια στρέφει το βλέμμα της η διάλεξη με τίτλο «Νήματα και σύμβολα κύρους. Τα υφάσματα των Ταφικών Κύκλων των Μυκηνών», που θα παρουσιάσει η Στέλλα Σπαντιδάκη στο πλαίσιο των Αιγαιακών Διαλέξεων που διοργανώνει ο Αιγεύς – Εταιρεία Αιγαιακής Προϊστορίας σε συνεργασία με το Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών την Παρασκευή 20.03.2026 και ώρα 19:00 .
Η εκδήλωση δεν εστιάζει στον χρυσό, αλλά στο ύφασμα· όχι μόνο στη λάμψη, αλλά στην ύφανση της ίδιας της εξουσίας.
Η σιωπηλή γλώσσα των υφασμάτων
Οι περισσότερες γνώσεις μας για τα μυκηναϊκά υφάσματα προέρχονται από την ανακτορική περίοδο (ΥΕ ΙΙΙ). Εκεί, μέσα από πινακίδες Γραμμικής Β, εργαλεία κλωστοϋφαντουργίας και εικονογραφικές παραστάσεις, διαφαίνεται μια οργανωμένη παραγωγή — μια «βιομηχανία» που ελεγχόταν από τα ανάκτορα και αποτελούσε θεμέλιο της οικονομίας.
Όμως τι συνέβαινε νωρίτερα;
Στην εποχή των λακκοειδών τάφων, στους περίφημους Ταφικοί Κύκλοι των Μυκηνών, πριν ακόμη διαμορφωθεί το πλήρως ανεπτυγμένο ανακτορικό σύστημα, τα υφάσματα φαίνεται πως ήδη λειτουργούσαν ως φορείς κύρους. Τα πολυτελή υφαντά δεν ήταν απλώς ενδύματα ή καλύμματα· ήταν σύμβολα κοινωνικής διάκρισης, ορατά τεκμήρια δύναμης και ταυτότητας.
Η διάλεξη επιχειρεί να αποδώσει φωνή σε αυτά τα εύθραυστα κατάλοιπα.
Το πρόγραμμα FAROS – Όταν η επιστήμη συναντά το νήμα της ιστορίας
Κομβικό ρόλο στη νέα αυτή ανάγνωση διαδραματίζει το ερευνητικό πρόγραμμα FAROS – The Fabric of Kings: Funerary Textile Remains from Mycenae and the Early Mycenaean Textile Production, που φιλοξενήθηκε στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου (2023–2025) και χρηματοδοτήθηκε από το ΕΛΙΔΕΚ.
Μέσα από μια διεπιστημονική προσέγγιση, εξετάστηκαν:
Κατάλοιπα πολυτελών υφασμάτων από ταφικά σύνολα
Εργαλεία κλωστοϋφαντουργίας
Εικονογραφικά δεδομένα
Συγκριτικά στοιχεία από την ανακτορική περίοδο
Τα αποτελέσματα του προγράμματος φωτίζουν ένα επίπεδο τεχνογνωσίας που προϋπήρχε της ανακτορικής οργάνωσης, υποδηλώνοντας ότι η πολυτέλεια και ο συμβολισμός της ύφανσης είχαν ήδη εδραιωθεί στην αυγή της μυκηναϊκής εξουσίας.
Υφάσματα ως σύμβολα βασιλικής ταυτότητας
Η ποιότητα των ινών, η τεχνική της ύφανσης, η πιθανή διακόσμηση ή οι πολύτιμες προσθήκες υποδηλώνουν όχι μόνο δεξιοτεχνία αλλά και πρόσβαση σε δίκτυα πόρων και γνώσης. Το ύφασμα γίνεται έτσι κοινωνικός δείκτης, ένα «μαλακό» αλλά ισχυρό σύμβολο εξουσίας.
Η διάλεξη αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο τα ταφικά υφάσματα συνέβαλαν στη διαμόρφωση της εικόνας του ηγεμόνα — ακόμη και μετά θάνατον.
Η ομιλήτρια
Η Στέλλα Σπαντιδάκη είναι αρχαιολόγος με εξειδίκευση στο αρχαιολογικό ύφασμα και την αρχαία υφαντική τεχνολογία. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και συνέχισε τις σπουδές της στη Σορβόννη και στη Σχολή του Λούβρου, ενώ η διδακτορική της διατριβή εκπονήθηκε μεταξύ Σορβόννης και Χαϊδελβέργης.
Ως Πρόεδρος του ARTEX Centre από το 2015 και επιστημονικά υπεύθυνη του προγράμματος FAROS, έχει συμβάλει καθοριστικά στη διεπιστημονική μελέτη των μυκηναϊκών υφασμάτων, επανατοποθετώντας την υφαντική τεχνολογία στο επίκεντρο της προϊστορικής έρευνας.
Δημοσίευση σχολίου