Σαν σήμερα, 18 Φεβρουαρίου 1883 — μέρα Παρασκευή των ψυχών — γεννήθηκε στο Ηράκλειο ένας από τους πιο ανήσυχους και παγκόσμιους Έλληνες στοχαστές. Ο ίδιος θα γράψει αργότερα στην Αναφορά στον Γκρέκο μια σκηνή σχεδόν μυθική:
«Μια γριά μαμή με φούχτωσε στα χέρια της, με πήγε στο φως και με κοίταξε καλά καλά… με σήκωσε αψηλά κι είπε: “Ετούτο το παιδί, να μου το θυμηθείτε, μια μέρα θα γίνει δεσπότης”».
Η παιδική αυτή προφητεία δεν ήταν απλώς μια λαϊκή ευχή. Για τον μικρό Καζαντζάκη μετατράπηκε σε βάρος ευθύνης. Όπως εξομολογείται ο ίδιος, για χρόνια προσπαθούσε να ζει σαν να όφειλε να γίνει «άγιος». Αργότερα, όμως, όταν γνώρισε την πραγματικότητα του κόσμου, αντιστράφηκε η σκέψη:
η αγιότητα δεν θα βρισκόταν στην εξουσία, αλλά στην αδιάκοπη πάλη.
Ο άνθρωπος που πάλευε με τον Θεό και τον άνθρωπο
Περισσότερο από λογοτέχνης, ο Καζαντζάκης υπήρξε ένας διαρκώς εξελισσόμενος αναζητητής. Δεν έγραψε απλώς ιστορίες — κατέγραψε την αγωνία του ανθρώπου να υπερβεί τα όριά του.
Στα έργα του, από τον Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά έως τον Τελευταίος Πειρασμός, ο άνθρωπος δεν είναι ούτε άγγελος ούτε αμαρτωλός· είναι πεδίο μάχης.
Πνεύμα και σάρκα, πίστη και αμφιβολία, Ελλάδα και κόσμος — όλα συγκρούονται μέσα στον ίδιο ήρωα.
Γι’ αυτό και η σκέψη του ξεπέρασε γρήγορα τα σύνορα της χώρας. Μεταφράστηκε σε δεκάδες γλώσσες, αγαπήθηκε και πολεμήθηκε όσο λίγοι Έλληνες συγγραφείς. Για πολλούς υπήρξε αιρετικός· για άλλους προφήτης της σύγχρονης υπαρξιακής αγωνίας.
Τα ταξίδια που έγιναν φιλοσοφία
Ο Καζαντζάκης δεν μπορούσε να μείνει ακίνητος — ούτε γεωγραφικά ούτε πνευματικά. Τα ταξίδια του δεν ήταν περιηγήσεις, αλλά εργαστήρια σκέψης.
Περπάτησε στην Ιταλία και τη Γαλλία ως φοιτητής, γνώρισε τη Ρωσία της επανάστασης, ταξίδεψε στην Ιαπωνία και την Κίνα, προσκύνησε στο Άγιο Όρος και έζησε για καιρό στην Κρήτη, στο Παρίσι, στη Βιέννη και στην Αίγινα. Συναντήθηκε με ιδεολογίες, θρησκείες και πολιτισμούς — βουδισμό, κομμουνισμό, χριστιανισμό — όχι για να τους υιοθετήσει, αλλά για να τους δοκιμάσει μέσα του.
Από αυτά τα ταξίδια γεννήθηκαν έργα όπως το Ταξιδεύοντας: Ρουσία και το Ασκητική, όπου ο κόσμος μετατρέπεται σε εσωτερική γεωγραφία.
Για τον Καζαντζάκη ο άνθρωπος δεν γνωρίζει τον κόσμο — παλεύει μαζί του για να γνωρίσει τον εαυτό του.
Ένας στοχαστής που ξεπέρασε τον χρόνο του
Σήμερα, 143 χρόνια μετά τη γέννησή του, ο λόγος του παραμένει απρόσμενα σύγχρονος.
Σε μια εποχή βεβαιοτήτων, δίδαξε την αμφιβολία.
Σε μια εποχή φόβου, δίδαξε την υπέρβαση.
Σε μια εποχή ταυτοτήτων, δίδαξε το ταξίδι.
Ο Καζαντζάκης δεν ζητούσε να τον πιστέψουμε — ζητούσε να αγωνιστούμε.
Και ίσως γι’ αυτό εξακολουθεί να επιστρέφει: γιατί κάθε γενιά τον ξαναδιαβάζει διαφορετικά.
Σαν σήμερα, δεν θυμόμαστε απλώς έναν μεγάλο συγγραφέα.
Θυμόμαστε έναν άνθρωπο που τόλμησε να ζήσει σαν να ήταν η ζωή μια συνεχής ανάβαση.
Δημοσίευση σχολίου