Η σπατάλη τροφίμων αποτελεί ένα από τα πιο σοβαρά περιβαλλοντικά, κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα της εποχής μας. Συνεχίζοντας τις δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για τη μείωση της σπατάλης τροφίμων, η ΕΚΠΟΙΖΩ εστιάζει τόσο στις ατομικές πρακτικές όσο και στις συλλογικές λύσεις που μπορούν να οδηγήσουν σε ένα πιο βιώσιμο μοντέλο παραγωγής και κατανάλωσης, προς όφελος της κοινωνίας και του περιβάλλοντος.
Η εξάντληση των φυσικών πόρων και η επιδείνωση της κλιματικής κρίσης καθιστούν επιτακτική τη μετάβαση σε ένα σύστημα που περιορίζει τα απόβλητα και αξιοποιεί τους διαθέσιμους πόρους με πιο υπεύθυνο και αποδοτικό τρόπο. Σε αυτό το πλαίσιο, η κυκλική οικονομία αναδεικνύεται ως βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της σπατάλης τροφίμων και τη διασφάλιση ενός βιώσιμου μέλλοντος.
Από τη γραμμική στην κυκλική οικονομία
Το κυρίαρχο σήμερα γραμμικό οικονομικό μοντέλο βασίζεται στη λογική «παίρνω – παράγω – καταναλώνω – πετώ». Η εντατική εξόρυξη πρώτων υλών και η μαζική παραγωγή οδηγούν στην εξάντληση των φυσικών πόρων με ρυθμούς ταχύτερους από εκείνους της φυσικής τους αναπλήρωσης.
Αντίθετα, η κυκλική οικονομία προτάσσει την επαναχρησιμοποίηση, την επισκευή, την ανακύκλωση και την παράταση της διάρκειας ζωής των προϊόντων. Όπως επισημαίνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η μετάβαση σε αυτό το μοντέλο μειώνει τα απόβλητα στο ελάχιστο δυνατό και συμβάλλει στη βιώσιμη χρήση των πόρων. Στον πυρήνα της κυκλικής οικονομίας βρίσκεται η πρόληψη: να αποτρέπουμε τη δημιουργία αποβλήτων πριν αυτά παραχθούν.
Τρόφιμα και κυκλική οικονομία
Στον τομέα των τροφίμων, η κυκλική οικονομία περιλαμβάνει πρακτικές όπως η μείωση της σπατάλης τροφίμων, η αξιοποίηση των τροφικών υπολειμμάτων και η ανακύκλωση των οργανικών αποβλήτων. Οι πρακτικές αυτές έχουν σημαντικά περιβαλλοντικά και κοινωνικά οφέλη.
Η σπατάλη τροφίμων ευθύνεται για αυξημένες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, καθώς και για τη σπατάλη νερού, γης και ενέργειας που απαιτούνται για την παραγωγή και μεταφορά τροφίμων τα οποία τελικά δεν καταναλώνονται. Παράλληλα, η απόρριψη οργανικών αποβλήτων σε χωματερές συμβάλλει στη ρύπανση του περιβάλλοντος.
Σε κοινωνικό επίπεδο, η μείωση της σπατάλης τροφίμων μπορεί να συμβάλει στην καταπολέμηση της επισιτιστικής ανασφάλειας. Μέσα από τη διάθεση αδιάθετων τροφίμων σε ανθρώπους που βρίσκονται σε ανάγκη, μέσω οργανώσεων όπως το «Μπορούμε», ενισχύεται η κοινωνική αλληλεγγύη και περιορίζονται οι ανισότητες.
Σπατάλη τροφίμων στα νοικοκυριά: τι μπορούμε να κάνουμε
Σύμφωνα με τον Απολογισμό 2024 της Συμμαχίας για τη Μείωση της Σπατάλης Τροφίμων, το 44% της συνολικής σπατάλης τροφίμων στην Ελλάδα προέρχεται από τα νοικοκυριά. Αυτό σημαίνει ότι ο ρόλος των καταναλωτών είναι καθοριστικός.
Μερικές απλές αλλά αποτελεσματικές πρακτικές περιλαμβάνουν:
-
Τον προγραμματισμό γευμάτων και τη χρήση λίστας για τα ψώνια.
-
Τον τακτικό έλεγχο του ψυγείου και των ντουλαπιών.
-
Την κατανόηση της διαφοράς μεταξύ «ανάλωση έως» και «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από».
-
Τη σωστή αποθήκευση των τροφίμων σε κατάλληλες θερμοκρασίες.
-
Την επαναχρησιμοποίηση περισσευμάτων για τη δημιουργία νέων γευμάτων.
-
Την ανακύκλωση οργανικών αποβλήτων μέσω καφέ κάδων ή οικιακής κομποστοποίησης.
Οι πρακτικές αυτές μειώνουν τα απορρίμματα, εξοικονομούν χρήματα και περιορίζουν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των νοικοκυριών.
Συλλογικές λύσεις και καινοτομία στον αγροδιατροφικό τομέα
Η αντιμετώπιση της σπατάλης τροφίμων δεν μπορεί να βασιστεί μόνο στην ατομική ευθύνη. Απαιτείται συνεργασία σε όλα τα στάδια της τροφικής αλυσίδας: από τον σχεδιασμό και την παραγωγή έως τη διανομή και την κατανάλωση.
Η κυκλική οικονομία μπορεί να εφαρμοστεί δυναμικά στον αγροδιατροφικό τομέα, μετατρέποντας τα υποπροϊόντα σε πρώτες ύλες για νέα, υψηλής προστιθέμενης αξίας προϊόντα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ευρωπαϊκό ερευνητικό έργο EXCEL4MED, στο οποίο συμμετέχει η ΕΚΠΟΙΖΩ.
Το EXCEL4MED αναπτύσσει καινοτόμες, πράσινες τεχνολογίες για τη μείωση των αποβλήτων από μεσογειακά φρούτα, όπως τα ρόδια και τα εσπεριδοειδή. Μέσω της εξαγωγής αντιοξειδωτικών ουσιών από φλούδες και κουκούτσια, χωρίς τη χρήση χημικών, τα υπολείμματα αξιοποιούνται για την ενίσχυση της θρεπτικής αξίας τροφίμων, όπως τα τυριά άλμης και τα smoothies.
Η μείωση της σπατάλης τροφίμων απαιτεί μια ολιστική προσέγγιση και ενεργή συνεργασία μεταξύ πολιτείας, επιστήμης, κοινωνίας των πολιτών, παραγωγών και καταναλωτών. Η έμφαση στην πρόληψη, η υιοθέτηση πρακτικών κυκλικής οικονομίας και η αξιοποίηση της καινοτομίας μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη μετάβαση σε ένα βιώσιμο σύστημα τροφίμων.
Η ΕΚΠΟΙΖΩ στηρίζει αυτή τη μετάβαση, προωθώντας την ενημέρωση, τον διάλογο και τη συλλογική δράση, γιατί η αντιμετώπιση της σπατάλης τροφίμων ξεκινά από όλους μας.
Δημοσίευση σχολίου