Για πολλές δεκαετίες, τα Χριστούγεννα ήταν μια κατεξοχήν οικογενειακή υπόθεση. Η γιορτή εκτυλισσόταν κυρίως στο σπίτι: το οικογενειακό τραπέζι, τα κάλαντα στη γειτονιά, η εκκλησία, η αίσθηση της αναμονής. Η χαρά δεν χρειαζόταν σκηνικό. Ήταν αυτονόητη. Σήμερα, η εμπειρία αυτή μοιάζει μακρινή ή, τουλάχιστον, μειοψηφική.
Η πιο εμφανής αλλαγή αφορά τον δημόσιο χώρο. Πόλεις και δήμοι επενδύουν συστηματικά στη δημιουργία χριστουγεννιάτικων θεματικών εκδηλώσεων. Πλατείες μετατρέπονται σε «χωριά», δρόμοι φωταγωγούνται εντυπωσιακά, το πρόγραμμα γεμίζει με συναυλίες, δράσεις και εγκαταστάσεις. Τα Χριστούγεννα παύουν να είναι μια ιδιωτική στιγμή και μετατρέπονται σε δημόσιο γεγονός, σχεδιασμένο για κατανάλωση και προβολή.
Μαζί με τον χώρο αλλάζει και ο χρόνος της γιορτής. Ο εορτασμός ξεκινά ολοένα και νωρίτερα, συχνά από τα μέσα Νοεμβρίου. Η περίοδος των Χριστουγέννων επιμηκύνεται, χάνει τον χαρακτήρα της κορύφωσης και μετατρέπεται σε μια μακρά, συνεχόμενη συνθήκη. Η προσμονή αντικαθίσταται από τη διαρκή παρουσία της γιορτής, χωρίς παύσεις.
Αλλαγές καταγράφονται και στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι. Τα παραδοσιακά γλυκά παραμένουν, αλλά συνυπάρχουν με νέες γαστρονομικές τάσεις και διεθνείς επιρροές. Η βασιλόπιτα εμφανίζεται σε πολλές εκδοχές, τα εορταστικά μενού διαφοροποιούνται, ενώ το φαγητό αποκτά και επικοινωνιακή διάσταση. Δεν αφορά μόνο τη γεύση, αλλά και την εικόνα, τη φωτογραφία, τη δημόσια έκθεση.
Ο στολισμός εξελίσσεται επίσης σε αυτόνομο πεδίο έκφρασης. Τα σπίτια στολίζονται νωρίτερα και πιο έντονα, συχνά με συγκεκριμένη αισθητική κατεύθυνση. Ο φωτισμός επεκτείνεται σε εξωτερικούς χώρους, μπαλκόνια και προσόψεις. Ο στολισμός παύει να είναι απλώς σύμβολο και γίνεται δήλωση: αισθητική, κοινωνική, ακόμη και οικονομική.
Η ανταλλαγή δώρων αλλάζει νόημα και χρόνο. Από την Πρωτοχρονιά μεταφέρεται στα Χριστούγεννα, από το συμβολικό στο πρακτικό. Οι λίστες αντικαθιστούν την έκπληξη, ενώ η πράξη του δώρου εντάσσεται πλέον σε μια ευρύτερη καταναλωτική περίοδο. Το δώρο δεν λειτουργεί μόνο ως ένδειξη αγάπης, αλλά και ως κοινωνική υποχρέωση.
Καθοριστικό ρόλο παίζει και η ψηφιακή πραγματικότητα. Οι ευχές αποστέλλονται μαζικά, η γιορτή καταγράφεται και αναπαράγεται στα κοινωνικά δίκτυα, η εμπειρία αποκτά δημόσια διάσταση. Τα Χριστούγεννα δεν βιώνονται μόνο, προβάλλονται. Η στιγμή αποκτά αξία μέσα από τη διάδοσή της.
Όλες αυτές οι αλλαγές δεν σημαίνουν απαραίτητα απώλεια. Σημαίνουν μετατόπιση. Τα Χριστούγεννα αντανακλούν πλέον έναν τρόπο ζωής πιο εξωστρεφή, πιο οργανωμένο, πιο εκτεθειμένο. Από εσωτερική παύση, γίνονται κοινωνικό γεγονός. Από ανάγκη για συνύπαρξη, ανάγκη για συμμετοχή.
Η σύγχρονη εικόνα των Χριστουγέννων στην Ελλάδα δεν είναι καλύτερη ή χειρότερη από την παλιά. Είναι διαφορετική. Και μέσα σε αυτή τη διαφορά, ίσως βρίσκεται η πιο καθαρή εικόνα της ίδιας της κοινωνίας: λιγότερο σιωπηλή, περισσότερο φωτισμένη, αλλά και διαρκώς σε αναζήτηση νοήματος πίσω από τα λαμπιόνια.
Καλά Χριστούγεννα
Κων/νος Χ.Τζιαμπάσης
Δημοσίευση σχολίου