Κάθε Δεκέμβρη, το έλατο γεμίζει φώτα, στολίδια και παιδικές προσμονές. Το χριστουγεννιάτικο δέντρο θεωρείται συνήθως ευρωπαϊκό έθιμο, εισαγόμενο στην Ελλάδα από τον βασιλιά Όθωνα τον 19ο αιώνα. Όμως η ελληνική παράδοση έχει πολύ βαθύτερες ρίζες.
Ο προγονός του χριστουγεννιάτικου δέντρου στην αρχαία Ελλάδα δεν ηταν έλατο, ούτε κυπαρίσσι, αλλά ένα κλαδί ελιάς. Το συγκεκριμένο κλαδί ονομαζόταν "Ειρεσιώνη" και σχετίζεται με τον Θησέα, την Κρήτη και την αρχαία Αθηνά. Η Ειρεσιώνη αποτελεί έναν ξεχασμένο κρίκο ανάμεσα στην αρχαιότητα και στα σύγχρονα ελληνικά Χριστούγεννα.
Η Ειρεσιώνη και τα αρχαία ελληνικά κάλαντα
Στην αρχαία Αθήνα, κατά τον μήνα Πυανεψιώνα (22 Σεπτεμβρίου – 20 Οκτωβρίου), τα παιδιά έβγαιναν στους δρόμους κρατώντας την Ειρεσιώνη και τραγουδούσαν ύμνους από σπίτι σε σπίτι. Τα παιδιά έλεγαν τις "καλένδες" με την "Ειρωεσιώνη" στα χέρια και τα σημερινά χριστουγεννιάτικα κάλαντα σχετίζονται με τον ύμνο που έψαλλαν τα παιδιά στην αρχαιότητα κατά τα "Πυανέψια". Τα παιδιά που συμμετείχαν ήταν «αμφιθαλή», δηλαδή είχαν και τους δύο γονείς ζωντανούς — ένδειξη καλής τύχης και ζωής. Οι νοικοκυραίοι τους έδιναν φιλοδώρημα, όπως ακριβώς γίνεται σήμερα με τα κάλαντα.
Η "Ειρεσιώνη" προέρχεται από τη λέξη είρος (έριον = μαλλί)…ήταν κλάδος ελιάς ή αγριελιάς (κότινος), στολισμένος με γιρλάντες από λευκό και κόκκινο μαλλί και έφερε κρεμασμένους τους πρώτους φθινοπωρινούς καρπούς: σύκα, καρύδια, αμύγδαλα, κάστανα και δημητριακά (εκτός μήλου και αχλαδιού). Έφερε επίσης φιάλες από λάδι και μέλι. Η Ειρεσιώνη ήταν ένα δέντρο ευφορίας και αφθονίας. Όπως το σημερινό χριστουγεννιάτικο δέντρο γεμίζει στολίδια, έτσι και το αρχαίο κλαδί γέμιζε καρπούς και σύμβολα ζωής.
Η Ειρεσιώνη στην πόρτα του σπιτιού
Όταν τα παιδιά έφθαναν στα σπίτια τους… κρεμούσαν την "Ειρεσιώνη" πάνω από την εξώπορτά τους, όπου έμενε μέχρι την ίδια ημέρα του επόμενου έτους. Όταν έβαζαν τη νέα, κατέβαζαν την παλιά και την έκαιγαν. Το στολισμένο κλαδί λειτουργούσε ως φυλαχτό για το σπίτι. Κάθε χρόνο καιγόταν και αντικαθίστατο — μια τελετουργική ανανέωση, παρόμοια με την αλλαγή του χρόνου.
Τα Πυανέψια και η γιορτή των καρπών
Τα "Πυανέψια" ή "Πυανόψια" ήταν γιορτή στην αρχαία Αθήνα προς τιμήν του Απόλλωνα με αναίμακτη θυσία καρπών ο Λυκούργος αναφέρει ότι στην Αθήνα λεγόταν "Πυανόψια", ενώ αλλού "Πανόψια", γιατί "φαίνονταν όλοι οι καρποί". Ήταν μια γιορτή συγκομιδής και ευχαριστίας — όπως τα Χριστούγεννα είναι σήμερα γιορτή φωτός και προσφοράς.
Ο Θησέας και η γέννηση της Ειρεσιώνης
Από την ελιά στο έλατο
Το Βυζάντιο κατέκρινε το έθιμο ως ειδωλολατρικό, οι Βόρειοι λαοί, χωρίς ελιές, στόλιζαν έλατα και αργότερα οι Βαυαροί το επανέφεραν στην Ελλάδα. Το 1833, ο Όθωνας στόλισε το πρώτο χριστουγεννιάτικο δέντρο στο Ναύπλιο, και το έθιμο επικράτησε έναντι του καραβιού. Οι Έλληνες, που στην ιστορική μνήμη τους είχαν την "Ειρεσιώνη", υιοθέτησαν πολύ γρήγορα το Χριστουγεννιάτικο δένδρο.
Το χριστουγεννιάτικο δέντρο δεν είναι ξένο στον ελληνικό πολιτισμό. Είναι η σύγχρονη μορφή της Ειρεσιώνης — ενός αρχαίου ελληνικού δέντρου ευλογίας, ζωής και φωτός.
Κάθε φορά που ανάβουμε τα λαμπάκια του, συνεχίζουμε, χωρίς να το γνωρίζουμε, μια παράδοση τριών χιλιάδων χρόνων.
Δημοσίευση σχολίου