Το 2025, μια χρονιά χαοτική και αλλόκοτη, αποδείχτηκε πως ήταν περισσότερο από μια απλή εναλλαγή ημερολογιακών σελίδων. Μπορεί να μην το αισθανθήκαμε όλοι με την ίδια ένταση, αλλά το διεθνές περιβάλλον και η παγκόσμια δυναμική άλλαξαν πολύ βαθιά – τόσο που η χρονιά αυτή, εν αγνοία μας, θα μπορούσε να θεωρηθεί ορόσημο, ανάλογο των μεγάλων ετών ανακατατάξεων όπως το 1989 ή το 2008.
Σε μια πρώτη ανάγνωση, πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα που απασχόλησαν την Ελλάδα το 2025 μοιάζουν… εντόνως εγχώρια: η υπόθεση των Τεμπών στην αρχή της χρονιάς και το μεγάλο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ στο δεύτερο μισό κυριάρχησαν στα μέσα, στις συζητήσεις και στη δημόσια σφαίρα. Ενώ όμως ο κόσμος όλος βρισκόταν σε μια φάση θεμελιωδών αλλαγών, στη χώρα μας σπάνια βρήκαν χώρο άλλες διεθνείς ειδήσεις ή στρατηγικές συζητήσεις για το μέλλον.
Αν κοιτάξει κανείς πέρα από την τοπική πρόσληψη, η εικόνα είναι διαφορετική: διευθυντές υπερδυνάμεων αλλάζουν στρατηγικές, νέες ισορροπίες δύναμης διαμορφώνονται, ενώ τεχνολογικές και οικονομικές τάσεις προαναγγέλλουν μια νέα εποχή. Κι όμως, ενώ οι αλλαγές αυτές συμβαίνουν, πολλά από αυτά περνούν απαρατήρητα στη δημόσια συζήτηση – είτε γιατί καλύπτονται από την εγχώρια πολιτική αντιπαράθεση είτε γιατί δεν ενσωματώνονται καθαρά στο συλλογικό αφήγημα της κοινής γνώμης.
1989 και 2008: Μαθήματα από το Παρελθόν
Για να κατανοήσουμε πόσο σημαντικό ήταν το 2025, αξίζει να κοιτάξουμε δύο κρίσιμες στιγμές στο παρελθόν. Το 1989 ήταν μια χρονιά κοσμογονικών αλλαγών: η πτώση του Τείχους του Βερολίνου και η κατάρρευση του κομμουνισμού σφράγισαν την παγκόσμια πολιτική σκηνή, οδηγώντας σε νέο διεθνή χάρτη. Παρ’ όλα αυτά, στην Ελλάδα, η δημόσια συζήτηση εκείνης της περιόδου βυθίστηκε στο σκάνδαλο Κοσκωτά και στις πολιτικές διαμάχες, αφήνοντας πολλές από τις διεθνείς ανακατατάξεις στο περιθώριο.
Παρόμοια, το 2008 ήταν το έτος που άλλαξε τα οικονομικά δεδομένα όλου του κόσμου. Η κατάρρευση της Lehman Brothers πυροδότησε παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση – μια «βιβλική» οικονομική δίνη. Στην Ελλάδα όμως, η επικαιρότητα καλύφθηκε από θέματα που αφορούσαν σε εσωτερικά σκάνδαλα, διαδηλώσεις και πολιτιστικά γεγονότα, με αποτέλεσμα να μην δοθεί αρκετή προσοχή στην επερχόμενη οικονομική θύελλα που θα επηρέαζε βαθιά την κοινωνία.
Το κοινό στοιχείο αυτών των ετών είναι ότι όταν σημαντικές αλλαγές συμβαίνουν ταυτόχρονα με έντονη εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση, η δημόσια συζήτηση τείνει να «κολλά» στο άμεσο και εγχώριο, χάνοντας την προοπτική του ευρύτερου πλαισίου. Το 2025 μοιάζει να επαναλαμβάνει αυτό το μοτίβο.
Το 2025 σαν "Τρένο που κινείται"
Το 2025 ως μια χρονιά που οι αλλαγές στον κόσμο ήταν ραγδαίες και τεκτονικές, αλλά η Ελλάδα έμεινε σχεδόν ακίνητη, βυθισμένη σε έναν «εθνικό λάκκο» από καθημερινά πολιτικά ζητήματα που απέκλειαν την ουσιαστική δημόσια συζήτηση για τα μεγάλα διεθνή ρεύματα.
Το παράδοξο είναι ότι ενώ σε διεθνές επίπεδο υπήρξαν αποφάσεις, συμφωνίες και γεωπολιτικές μετατοπίσεις που θα επηρεάσουν τις επόμενες δεκαετίες, στη χώρα μας ελάχιστα καταγράφηκε σοβαρή δημόσια συζήτηση επ’ αυτών. Για παράδειγμα, σημαντικές ενεργειακές συνεργασίες με τις ΗΠΑ και η εκλογή του Κυριάκου Πιερρακάκη στην προεδρία του Eurogroup θα μπορούσαν να είχαν αποτελέσει αφόρμηση για βαθύτερους στοχασμούς και συζητήσεις. Παρ’ όλα αυτά, η συζήτηση απέμενε στο περιθώριο ή σε δευτερεύοντα θέματα καθημερινής πολιτικής ζωής.
Η εικόνα είναι σαφής: λες και το 2025 ήταν ένα τρένο που κινείται με πολύ υψηλή ταχύτητα, και εμείς όρθιοι στο ίδιο σημείο, κρατάμε με δύναμη ένα μαντεμένιο κιγκλίδωμα, νομίζοντας ότι «προχωράμε». Αυτή η μάλλον παθητική αντίδραση στις εξελίξεις αποτελεί μεγάλο κίνδυνο για το μέλλον, γιατί μεταφέρει την ίδια στάση και στο 2026.
Γιατί αυτό είναι σημαντικό;
Το να αναγνωρίζεις τις αλλαγές του κόσμου γύρω σου δεν είναι απλά μια θεωρητική άσκηση, έχει πρακτικές πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες. Όταν οι αλλαγές αγνοούνται ή παραμερίζονται λόγω εγχώριων περισπασμών, χάνεται πολύτιμος χρόνος για να διαμορφωθούν στρατηγικές που θα ωφελήσουν πραγματικά την κοινωνία και το κράτος. Το 2025 ήταν ένα τέτοιο έτος, βαθιά μετασχηματιστικό, αλλά συχνά ασυνάρτητο με τον καθημερινό λόγο και τα κέντρα λήψης αποφάσεων.
Είναι σημαντικό να υπενθυμίσουμε ότι οι διεθνείς τάσεις, οι γεωπολιτικοί συσχετισμοί και οι τεχνολογικές μεταβολές δεν περιμένουν να ολοκληρωθούν οι εγχώριες αντιπαραθέσεις για να εκδηλωθούν. Αντίθετα, αναπτύσσονται με ρυθμούς που συχνά ξεπερνούν την ταχύτητα με την οποία συλλογικά αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι να συζητούμε, να κατανοούμε και να συμμετέχουμε στις αλλαγές που διαμορφώνουν το παρόν και όχι μόνο να αντιδρούμε αφ’ υψηλού αφού τα γεγονότα έχουν ήδη συντελεστεί.
Μια πρόκληση για το μέλλον
Το 2025 μπόρεσε να είναι μια χρονιά-σταθμός, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι αξιοποιήθηκε ως τέτοια. Όταν μια χρονιά έχει τη δυναμική να μοιάσει με το 1989 ή το 2008, αλλά η δημόσια συζήτηση παραμένει εγκλωβισμένη σε εγχώρια ζητήματα χωρίς στρατηγική προοπτική, τότε η ίδια η κοινωνία χάνει πολύτιμο έδαφος.
Η πρόκληση για το 2026 και τα επόμενα χρόνια είναι να ενσωματώσουμε τις διεθνείς αλλαγές στον δημόσιο διάλογο, να αντιληφθούμε τις βαθύτερες τάσεις που διαμορφώνουν τον κόσμο και να προετοιμαστούμε συλλογικά για ένα μέλλον που ήδη διαγράφεται. Αν δεν το κάνουμε, θα συνεχίσουμε να κοιτάμε το τρένο που κινείται, ενώ στην πραγματικότητα μένουμε ακίνητοι.
Δημοσίευση σχολίου