Το δημογραφικό πρόβλημα στην Ελλάδα δεν είναι πλέον θεωρητικό ή μελλοντικό - γίνεται όλο και πιο ορατό ως βαθιά δομική απειλή για την οικονομική ανάπτυξη, το εργατικό δυναμικό και την κοινωνική συνοχή. Η συρρίκνωση του πληθυσμού, η γήρανση και η μειωμένη γονιμότητα δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο που περιορίζει τις δυνατότητες της χώρας να ανακάμψει ουσιαστικά.
Μείωση πληθυσμού και γήρανση: Τα σύγχρονα δεδομένα
Σύμφωνα με προβλέψεις για την πληθυσμιακή δυναμική της Ελλάδας, ο ενεργός πληθυσμός (ηλικίας 15–64) αναμένεται να μειωθεί σημαντικά: από περίπου 10,3 εκατ. σήμερα, να φτάσει τα 9 εκατ. το 2050 και μόλις 7,7 εκατ. το 2070. Αυτή η «κάθετη» πτώση είναι κρίσιμη, καθώς αντανακλά τη συνεχή και επιταχυνόμενη δημογραφική κάμψη που θα έχει σοβαρές συνέπειες για το κοινωνικό και οικονομικό ιστό.
Η μείωση αυτή συνοδεύεται από ταχεία γήρανση, η οποία αυξάνει το δείκτη εξάρτησης και πιέζει τα δημόσια οικονομικά και τα ασφαλιστικά συστήματα.
Οικονομικές συνέπειες: Από το εργατικό δυναμικό στο ΑΕΠ
Η δημογραφική συρρίκνωση δεν είναι απλά θέμα αριθμών — επηρεάζει βαθιά την παραγωγικότητα και το εισόδημα της χώρας. Μελέτες, όπως αυτές που παρουσίασε η Λαϊκή Ενότητα, δείχνουν ότι η Eurostat αναθεώρησε προς τα κάτω τις προβλέψεις της για τον πληθυσμό της Ελλάδας: αντί για 8,6 εκατ. κατοίκους μέχρι το 2070, η νέα εκτίμηση είναι 7,8 εκατ.
Παράλληλα, το εργατικό δυναμικό (σύμφωνα με την ίδια πηγή) προβλέπεται να μειωθεί από 4,606 εκατ. το 2022 σε μόλις 3,111 εκατ. το 2070. Αυτές οι δυσμενέστερες προοπτικές δεν μπορούν παρά να επηρεάσουν αρνητικά το ΑΕΠ: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σύμφωνα με την ανάλυση της Λαϊκής Ενότητας, αναθεώρησε τη μακροπρόθεσμη ετήσια αύξηση του ΑΕΠ για την Ελλάδα στην περίοδο 2023–2070 στο 1,1%, από 1,2% που προέβλεπε προηγουμένως.
Γονιμότητα και μελλοντικά σενάρια
Η Λαϊκή Ενότητα επισημαίνει ότι η μετανάστευση μπορεί να συμβάλει μεσοπρόθεσμα (20–30 έτη) στην αύξηση του εργατικού δυναμικού, αλλά δεν είναι μακροπρόθεσμη λύση. Μακροχρόνια, η αύξηση της γονιμότητας θεωρείται πιο καθοριστική για την αναστροφή της μείωσης του πληθυσμού. Σύμφωνα με την έρευνά της, αν η μέση γονιμότητα φτάσει στα 1,75–1,8 παιδιά ανά γυναίκα στο διάστημα 2023–2070, ο πληθυσμός θα μπορούσε να ανέλθει στα 9,2–9,4 εκατ. άτομα. Σε ένα πιο αισιόδοξο σενάριο (γονιμότητα ~2,8–2,9), ο πληθυσμός θα μπορούσε να παραμείνει στα τρέχοντα επίπεδα έως το 2070.
Κοινωνικό κόστος και δημόσια ταμεία
Ένα κρίσιμο επιχείρημα από τη Λαϊκή Ενότητα αφορά τον φόβο ότι η γήρανση θα «φουσκώσει» τις συνταξιοδοτικές δαπάνες. Ωστόσο, η ανάλυσή τους υπογραμμίζει κάτι πιο σύνθετο: ενώ ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων (συνταξιούχοι ανά ενεργό πληθυσμό) μπορεί να διπλασιαστεί μέχρι το 2070, ο συνολικός αριθμός των συνταξιούχων θα είναι μικρότερος, λόγω της συνολικής μείωσης του πληθυσμού. Έτσι, οι ετήσιες κρατικές δαπάνες για συντάξεις (κύριες και επικουρικές) ενδέχεται μακροπρόθεσμα να παραμείνουν σε περίπου 30 δισ. ευρώ, δηλαδή κοντά στα σημερινά επίπεδα.
Αυτή η εκτίμηση υποδεικνύει ότι η δημογραφική συρρίκνωση δεν χρειάζεται απαραίτητα να οδηγήσει σε εκρηκτική αύξηση των δαπανών κοινωνικής ασφάλισης, υπό την προϋπόθεση ότι θα σχεδιαστούν συνεκτικές και μακροπρόθεσμες πολιτικές.
Αναγκαίες παρεμβάσεις: Πολιτικές και στρατηγική
Οι αναλύσεις της Λαϊκής Ενότητας καταλήγουν ότι δεν αρκεί μια «επιδοματική» προσέγγιση· χρειάζεται ένας ολιστικός σχεδιασμός δημογραφικής πολιτικής με:
-
Αναπτυξιακά μέτρα: στήριξη των νέων οικογενειών, οικονομικά κίνητρα για γονιμοποίηση, παιδικοί σταθμοί, στεγαστικά εργαλεία.
-
Κοινωνικές υποδομές: επένδυση σε παιδεία, υγεία, φροντίδα ηλικιωμένων.
-
Ασφαλιστικές και συνταξιοδοτικές μεταρρυθμίσεις: ώστε να διασφαλίζεται η βιωσιμότητα των ταμείων μακροχρόνια. -
Μεταναστευτική πολιτική: όχι απλώς αύξηση της εισαγωγής εργαζομένων, αλλά οργανωμένη ένταξη - με εκπαίδευση, γλωσσική κατάρτιση, προκαταρτικά προγράμματα.
Παράλληλα, η Λαϊκή Ενότητα τονίζει τη σημασία της αξιολόγησης κάθε πενταετία των μέτρων σε άξονες στόχου–αποτελέσματος, ώστε η πολιτική να έχει συνέχεια, συνεκτικότητα και αποτελεσματικότητα.
Επιπτώσεις και ευκαιρίες
Το δημογραφικό πρόβλημα είναι «σκιώδες» αλλά ριζικό: δεν αφορά μόνο τη συρρίκνωση των γεννήσεων, αλλά μια ολόκληρη οικονομική και κοινωνική δομή που αλλάζει. Η Ελλάδα κινδυνεύει από μειωμένη παραγωγικότητα, μικρότερη φορολογική βάση, αυξημένες κοινωνικές δαπάνες και περιορισμένη δυνατότητα ανάπτυξης - εκτός αν αντιμετωπιστεί με σύστημα, όραμα και συνεκτικό σχεδιασμό.
Αλλά δεν είναι αργά: τα στοιχεία δείχνουν ότι με στοχευμένες πολιτικές, η χώρα μπορεί να αντιστρέψει - ή τουλάχιστον να μετριάσει - τις πιο αρνητικές προβλέψεις. Η αύξηση της γονιμότητας, η στρατηγική μετανάστευση, η ενίσχυση της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό και η οικονομική στήριξη της οικογένειας είναι εργαλεία στα χέρια της πολιτείας.
Δημοσίευση σχολίου